خانه / آموزش / آشنایی با ابرهای ماژلانی

آشنایی با ابرهای ماژلانی

ابرهای ماژلانی بزرگ و ابرهای ماژلانی کوچک در واقع دو کهکشان در همسایگی کهکشان ما یعنی کهکشان راه شیری هستند که به دلیل واقع شدن در نیم کره جنوبی آسمان، در نیم کره شمالی قابل رویت نیستند.

در سال ۱۵۱۱ فرناند ماژلان که یک دریانورد پرتغالی بود به این دو “ابر” اشاره کرد و به همین دلیل این نام بر این کهکشانها اطلاق می شود. البته حدود ۵۰۰ سال قبل، عبدالرحمن صوفی منجم ایرانی در سال ۹۶۴ میلادی این ابرها را رصد نموده و با نام البکر در فهرست خود به ثبت رسانده است. این دو کهکشان عضو خوشه محلی (گروه محلی)کهکشان ها هستند.

کشف

دریانورد پرتغال فرناند ماژلان زمان زیادی را برای بررسی و مطالعه آسمان نیمکره جنوبی زمین صرف کرده است. نتیجه این بررسی ها یافتن دو توده مه آلود، بود که با چشم غیر مسلح به راحتی قابل رویت است و امروزه منجمان آماتور، این دو ابر را به افتخار کاشفان اولیه اش، ابرهای ماژلانی می نامند.

نخستین اشارهٔ مستند به ابر ماژلانی بزرگ توسط اخترشناس ایرانی، عبدالرحمان صوفی در کتاب صورالکواکب در حوالی سال ۹۶۴ میلادی انجام شده است. عبدالرحمان صوفی نیز در واقع در کتاب صورالکواکب رصد آنها را گزارش می‌کند، نه رصد خود را. در کتاب صورالکواکب عبدالرحمان، با ترجمهٔ خواجه نصیر طوسی، دربارهٔ ابرهای ماژلانی چنین نوشته شده است:
… و قومی گفته اند که در زیر سهیل دو کوکب است که قدمهای سهل اند و در زیر قدمهای سهل کواکب نورانی سپید است که به عراق نبینند و نه نجد از ولایت عرب و اهل تهامه که بینند بقر خوانند آن کواکب را. و بطلمیوس از این هیچ نگفته و ما ندانیم که این سخن بر حق است یا باطل. و قومی گفته اند ابتدای کواکب سفینه از نزدیک سعد بهام است …

ثبت رصد بعدی در سالهای ۱۵۰۴_۱۵۰۳ توسط آمریگو وسپوچی و در سومین سفر دریایی او انجام شد.

ابر ماژلانی بزرگ
کهکشانی که از همه به ما نزدیکتر است ابر بزرگ ماژلان است که فاصله آن کمتر از ۱۵۰۰۰۰ سال نوری است و با چشم برهنه در صورت فلکی ماهی طلایی نزدیک قطب جنوب سماوی دیده می شود . به لحاظ شکل یک بیضی نا منظم است . ابعاد آن به لحاظ اندازه در حدود ۱۲ درجه در ۴ درجه است . طول قطر بزرگ آن ۳۰۰۰۰ سال نوری است .
ابر بزرگ ماژلان حاوی اجرام بسیار بزرگ و قابل توجهی است.از آن جمله در حدود ۱۵۰۰ متغیر قیفاووسی ، بیش از یک صد چشمه قوی و مجزای رادیویی و نیز سحابی بزرگ حلقه زده که نان دیگرش ماهی طلایی_۳۰ (۳۰_Doradus)شایسته توجه است. ماهی طلایی_۳۰ بزرگ ترین سحابی گازی و بسیار بزرگ تر از سحابی چبار است.روشنایی فوق العاده آن بسی آشکار تر میبود اگر در کهکشان ما جای می داشت.در واقع اگر ماهی طلایی_۳۰ به فاصله جبار از ما می بود ۳۰ بار روشن تر از شعرای یمانی به نظر می رسید.
باید تاکید شود که ابر بزرگ ماژلان، نزدیک ترین سحابی برون-کهکشانی به ما، نه یک ابر است و نه یک سحابی؛بلکه یک کهکشان است. یعنی جهان-جزیره ی بزرگی است مشتمل بر ستاره های نورانی،خوشه های ستاره ای کروی،سحابی ها و همه ی اجرام دیگری که در کهکشان ما یافت می شود من جمله خود ما.
ستاره S_ماهی طلایی در ابر بزرگ ماژلان ، بی شک درخشان ترین ستاره شناخته شده و یکی از ستارگان موسوم به متغیر های نامنظم است. اسن ستاره به هنگام حداکثر روشنی ۶۰۰۰۰۰ بار (و بنا بر بعضی محاسبات ۲۰۰۰۰۰۰بار) پرنور تر از خورشید است.
ابر بزرگ ماژلان با سرعتی در حدود ۲۵۰ کیلومتر بر ثانیه از ما دور می شود.

ابر ماژلانی کوچک

فاصله تخمینی ابر کوچک ماژلان ۱۸۰۰۰۰ سال نوری است که آن را اندکی دورتر از ابر ماژلانی بزرگ قرار می دهد؛ با چشم برهنه در صورت فلکی توکان ، نزدیک قطب جنوب آسمان دیده می شود.اما قطر آن فقط نصف قطر ابر بزرگ ماژلان است. باید به یاد داشت که مطالعه قیفاووسی های آن به کشف منحنی دوره تناوب_قدر مطلق انجامید.این ابر شامل تعداد زیادی ستاره کم سو از قدر ۱۱ تا کم سوترین ستاره های شناخته شده است.
علاوه بر این یک یا چند ستاره دوستایی پرتو_X نیز دارد.
یک دوتایی پرتو – x یک جفت ستاره ی نزدیک به هم است؛یکی از این دو که رمبیده منقبض شده است(ستاره نوترونی؟) و اواخر دور زندگی خود را می گذارند،از ندیم خود،ماده جذب می کند.این ماده،هنگام نزدیک شدن به ستاره ی بسیار داغِ در حالِ انقباض،پرتو X گسیل می کند.
سرعت دور شدن ابر کوچک ماژلان به اندازه ی قابل ملاحظه ای کمتر از سرعت ابر بزرگ ماژلان را اغلب اوقات،اقمار کهکشان ما به شمار می آورند.
اگر فرضیه هاله تاریک جرمدار کهکشان ما درست باشد،ابرهای ماژلان بزرگ و کوچک به لحاظ گرانشی مقید به کهکشان ما و قمر های آن خواهند بود

فرزین نجفی پور: مدیر عامل شرکت دانش پژوهان طلیعه ایرانیان

درباره ی فرزین نجفی پور

پژوهشگر برتر کشور در چند سال متوالی - مخترع برتر کشور - ثبت 61 اختراع کاربردی در زمینه های کشاورزی، آبیاری، الکترونیک، رباتیک و هوا فضا - دارای مدرک کارشناسی ارشد - ارایه بیش از 100 مقاله علمی - دریافت دهها تندیس ویژه علمی - دریافت بیش از 150 تقدیر نامه از وزارت خانه ها و مراکز علمی و پژوهشی - برپایی بیش از 150 نمایشگاه تخصصی اختراعات - پیشگام در دفاع سایبری عملی از حریم جمهوری اسلامی ایران

همچنین ببینید

چگونه پوست صورت خود را زیبا کنیم؟

اسیدهای میوه کارکردهای بسیاری برای پوست دارند. آنها می توانند همه کاربرای زیبایی پوست انجام دهند؛ ...