خانه / بینش و رویا / آموزه ها / ۴- بد زبانی و زخم زبان (از عوامل شش گانه ی سقوط اخلاق) – دلیل ایجاد کینه

۴- بد زبانی و زخم زبان (از عوامل شش گانه ی سقوط اخلاق) – دلیل ایجاد کینه

وَیْلٌ لِّکُلِّ هُمَزَهٍ لُّمَزَهٍ

واى بر هر عیبجوى طعنه زننده اى

عدم کنترل زبان پیامدهای بسیار زیان باری در زندگی دارد که در پاره‌ای موارد، جبران آنها غیرممکن می گردد. در روابط خانوادگی شاهدیم که این زبان و کنترل نکردنش چه پیوندهای عاطفی عمیقی را از هم گسسته است، والدین را از فرزندانشان جدا کرده و همسران را از هم متنفر ساخته است .
چه دوستی های عمیقی که توسط آن به دشمنی تبدیل شده است . و چه بدبختی ها که به بار نیاورده است. از همین رو در روایات ما بسیار به کنترل زبان سفارش شده است و از آفات زبان بر حذرمان می دارند .
آفات زبان بسیار زیاد هستند و توضیح هر کدام مبحثی جدا می طلبد، در این مجال سعی میکنیم به آفتی بپردازیم که بسیار گزنده و تلخ است، و چون نیش مار تا عمق جان یک شخص فرو می رود و دل آزرده و غمگین رهایش می کند.
صحبت از “زخم زبان زدن ” است عادت زشتی که خیلی ها دارند ، که با کنایه و اشاره نقطه ضعف های طرف مقابل را به رخ او می کشند .
آنچه ما در روایات نورانی اهل بیت علیهم السلام مشاهده می‌کنیم از جمله سفارش‏هایی که شده در رابطه با یک زندگی مسالمت‌آمیز و در کنار هم زیستن این است که انسانها از هر نوع پرخاش، زخم زبان زدن، هر نوع تعبیراتی که در شأن یک انسان نیست، پرهیز شده است .
انسان گل سر سبد عالم هستی و دارای ویژگی های ممتازی است که این ویژگیها تا جایی وجود دارد که زبان خوش کاربرد دارد قاعدتاً نباید نیازی باشد انسان متوسل شود برای پیشبرد اهداف نفسانی خودش به طعنه زدن، زخم زبان زدن به دیگران؛ چون به قول آن شاعر گفت که: «جراحات السّنان لها التیام و لا یلتام ما جرح اللّسان»؛ جراحت هایی که از طریق شمشیر و نیزه و امثال ذلک بر بدن انسان آشکار می شود اینها التیام پیدا می‌کند بالاخره زخم است و مرحم و دارو می گذارند و گذر زمان التیام بخش این زخم هاست .
امام باقرعلیه السلام فرمود:
درباره این گفته خداوند که «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: بهترین سخنى که دوست دارید مردم به شما بگویند، به آنها بگویید، چرا که خداوند، لعنت کننده، دشنام دهنده، زخم زبان زن بر مۆمنان، زشت گفتار، بد زبان و گداى سمج را دشمن مى دارد. (امالى صدوق، ص ۳۲۶)

امام حسین علیه السلام:
زبان آدمیزاد ، هر روز به اعضاى او نزدیک مى شود و مى گوید: چگونه اید؟ آنها مى گویند: اگر تو ما را به خودمان واگذارى، خوب هستیم و مى گویند: از خدا بترس و کارى به ما نداشته باش: و او را سوگند مى دهند و مى گویند: ما فقط به واسطه تو پاداش مى یابیم و به واسطه تو، مجازات مى شویم.( بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۷۸، ح۱۴)
در مهارت‌های ارتباطی وقتی شخصی می‌داند که چگونه صحبت کند، از زخم زبان استفاده نمی‌کند و پیامدهای گفتار خود را در نظر می‌گیرد. انسان‌های عصبی که آستانه تحمل کمتری دارند، و انسان هایی با علم بسیار کم و یا جاهل، عموما متهم به این مساله هستند که زخم و نیش زبان بیشتری دارند.
جواب‌های سربالا و سرزنش‌آمیز دلیل بر پرعقده بودن و عصبیت پاسخ دهنده است و ناشی از آن است که وی شیوه برقراری ارتباط را نمی‌داند. واکنش‌های کلامی که با تعمق و منطقی و بدون حب و بغض باشد. قطعا ارتباط بهتری را رقم می‌‌زند و موجب پایداری زندگی می‌شود.
امام باقر علیه السلام: إِنَّ هذَا اللِّسانَ مِفتاحُ کُلِّ خَیرٍ و َشَرٍّ فَیَنبَغى لِلمُومِنِ أَن یَختِمَ عَلى لِسانِهِ کَما یَختِمُ عَلى ذَهَبِهِ وَ فِضَّتِهِ؛ براستى که این زبان کلید همه خوبیها و بدیهاست پس سزاوار است که مومن بر زبان خود مهر زند، همان گونه که بر (کیسه) طلا و نقره خود مُهر مى زند.(تحف العقول، ص ۲۹۸)

نقل می کنند در روزگاری بچه شروری بود که اطرافیانش را با سخنان زشتش ناراحت می کرد. روزی پدرش جعبه ای پر از میخ به او داد و گفت: هر بار که کسی را با حرف هایت نارحت کردی، یکی از این میخ ها را به دیوار انبار بکوب.
روز اول پسرک بیست میخ به دیوار کوبید، پدر از او خواست تا سعی کند تعداد دفعاتی که دیگران را می آزارد، کم کند. پسرک تلاش خود را کرد و تعداد میخ های کوبیده شده به دیوار روز به روز کمتر می‌شد. روز دیگر پدرش به او پیشنهاد کرد تا هر بار که توانست از کسی بابت حرف هایش معذرت خواهی کند، یکی از میخ ها را از دیوار بیرون بیاورد.
روزها گذشت تا این که یک روز پسرک پیش پدرش آمد و با شادی گفت: بابا، امروز تمام میخ ها را از دیوار بیرون آوردم! پدر دست پسرش را گرفت و با هم به انبار رفتند، پدر نگاهی به دیوار انداخت و گفت: آفرین پسرم! کار خوبی انجام دادی، اما به سوراخ های دیوار نگاه کن … دیوار دیگر مثل گذشته صاف و تمیز نیست، وقتی تو عصبانی می شوی و با حرف هایت دیگران را می رنجانی، چنین اثری بر قلبشان می گذاری، تو می توانی چاقویی در دل انسانی فرو کنی و آن را بیرون بیاوری، اما هزاران بار عذرخواهی هم نمی تواند زخم ایجاد شده را خوب کند.
این داستان معروف و جالب را شاید شنیده و خوانده اید ولی از آن مطالبی است که تکرارش مفید است، متأسفانه در جامعه اسلامی خود شاهدیم که افراد چگونه با زخم زبان یکدیگر را نیش می زنند و گاهی شدت این نیش ها به حدی است که او را به کلی نابود و زمینگیر می کند. از اینجاست که می گویند: زخم زبان بدتر از زخم شمشیر است، چرا که زخم شمشیر خوب می شود اما زخم زبان را التیامی نیست. در کلامی از مولای متقیان حضرت علی علیه السلام می خوانیم: ضرب اللّسان أشدّ من ضرب السّنان، زخم زبان از زخم نیزه بدتر است، زخـم زبـان یک گـونـه از مـردم آزارى اسـت ؛ یـعـنـى سـخـنـى بـر زبـان آوریـم کـه شـخص مقابل را برنجاند. در کلامی دیگر از امیر مۆمنان آمده: طعن اللسان أمض من طعن السنان، زخم زبان از زخم نیزه عمیق تر است.

بنابراین، نباید به خود اجازه داد که کسى را شماتت کرده و نیش و کنایه زد، چرا که دنیا دار مکافات است و از مکافات عمل نباید غفلت کرد.
این کـه فردى اشک عروس خود را با نیش زبان درآورد یا عروس ، اشک مادر شوهر خود را درآورد و بـا نـیـش زبـان هر یک دیگرى را برنجاند، هنر نیست ، هنر مرهم بر زخم گذاشتن اسـت ؛ هنر، تحمل یکدیگر و سکوت است . این گونه کارها عقوبتش در همین دنیا دامن آدمى را مـى گـیـرد و کسى بر آدم مسلط خواهد شد که همین بلا را بر سرش درآورد؛ زیرا دنیا دار مکافات است و از مکافات عمل غافل مشو.

آیا زخم زبان زدن گناه کبیره است؟ مجازات کسی که زخم زبان می زند و دیگران را با زبانش آزار می دهد در دنیا و آخرت چیست؟
۱- به طور کلی آزار و اذیت مومن در اسلام حرام است و به طور کلی شکستن دل انسان مؤمن که به تعبیر روایات، احترام او از کعبه بیشتر است، دارای آثار وضعی و جانبی فراوانی است و دلی که شکست به سادگی التیام نمی یابد و جبران آن دشوار است؛ پس در مرحله اول باید انسان مراقب باشد دل کسی را نشکند و قلبی را جریحه دار نسازد و اگر خدای ناخواسته این اتفاق افتاد باید به سرعت جبران و تلافی کند و دل شکسته را التیام بخشد و آن را به دست آورد و تنها استغفار و آمرزش کافی نیست مگر این که به آن فرد دسترسی نداشته و یا از انسان دور باشد و انسان، قدرت جبران نداشته باشد که در این صورت علاوه بر استغفار و طلب آمرزش از درگاه الهی باید در حق آن فرد دعای خیر کرد و خیر دنیا و آخرت او را از خداوند درخواست نمود و با این کار انشاءالله قلب او در باطن از شما راضی و خشنود می گردد.
در حدیث آمده است که خداوند می فرماید: «انا عند المنکسره قلوبهم؛ من همدم قلب های شکسته هستم» یعنی انسان دل شکسته، در پیشگاه خداوند دارای جایگاه ویژه ای است و مورد توجه خداوند می باشد و دعا و نفرین انسان دل شکسته خیلی زود اثر می بخشد.
شکستن دل انسان و ناراحت کردن او از گناهانی است که دارای عواقب بدی است و باید خیلی سریع از آن توبه کرد و به نحوی دل آن فرد را به دست آورد و او را از خود راضی و خشنود نمود. مثلا با عذرخواهی و جبران کردن به وسیله احسان و یا هدیه ای و یا کلمات دلنشینی اندوه و گرفتگی را از آن فرد برطرف نمود؛ چون دل شکستن آثار بدی به دنبال دارد و شکستگی او نه تنها در اعمال و زندگی و آسایش ما تأثیر منفی دارد، بلکه اگر جبران نشود، ناخشنودی الهی و عذاب اخروی را نیز در پی دارد.
۲- زخم زبان موجب ناراحتی افراد و شکستن دل آنها و دلگیری می شود و موجب خدشه دار شدن و تیره گی روابط میان افراد و گسستن پیوند ها می شود و عرفا عملی ناپسند و شرعا چون نوعی اذیت محسوب می شود حرام است, اگر چه به عنوان گناه کبیره از آن یاد نشده است .
۳-اگر انسان بدون جهت حرفی بزند که دیگری را نارحت کند وغرض و منظوری هم نداشته باشد هر چند از نظر آثار نامطلوب با حرفی که از روی غرض به قصد آزردن کسی گفته می شود تفاوت دارد اما به دلیل ناراحت شدن آن فرد اثر نامطلوبی به جا می گذارد که باید به گونه ای از دلش در آورد و او را راضی و خشنود نمود .
۴- آن چه در روایات مورد تاکید است این است که نباید به کسی ظلم کرد و اگر کسی از روی ظلم و ستم حقی را ضایع کند و توصیه شده که از آه مظلوم برحذر باشیم که آثار ناگواری در زندگی ما دارد .
۵- امام زین العابدین(علیه السلام) در حدیث شریفی می فرماید: پدرم در لحظات آخر عمر عزیزش، در آن شرایط سخت روز عاشورا در حالی که خون در رگ هایش می غلطید مرا در آغوش گرفت و به من فرمود: تو را به آن چه پدرم نزدیک وفاتش به من فرمود وصیت می کنم و آن این که: «یا بنی! ایاک و الظلم من لا تجد علیک ناصرا الا الله؛ پسر عزیزم! از ظلم و ستم به کسی که یار و یاوری جز خدا ندارد بپرهیز. (منتهی الامال، ج ۱، ص ۷۱۳، انتشارات هجرت). آن چه دراین روایت مورد توجه است این است که با وجود لزوم پرهیز از هر نوع ظلم و ستمی و حرام بودن آن ، ظلم به مظلوم و انسان بی پناه و ضعیف آثار سوء و نامطلوب بیشتری دارد که بر آن انگشت گذاشته شده است .
گناهان کبیره ، شهید دستغیب

——————–

آیا شما هم زخم زبان مبزنید

به سوالات زیر پاسخ دهید و نهایتا طبق جدول تقدیمی امتیاز خود را جمع کنید

اگر به خودتان دروغ نگته باشید، می توانید خودتان را در این خصوص ارزیابی کنید:

۱- کشمکش و اختلافی بین شما و یکی از نزدیکانتان به وجود آمده است ، واکنش شما چه خواهد بود؟

الف ) به نحوی سعی می کنم مسئله را حل کنم که نه سیخ بسوزد نه کباب.

ب ) موضع دفاعی می گیرم و حتما کار او را تلافی می کنم.

ج ) مسئله را نادیده می گیرم ، ولی هرگز آن را فراموش نمی کنم.

۲-به نظر شما شوخی کردن با دوست آشنا ، تا چه حد جایز است ؟

الف ) تا حدی که کنایه آمیز نباشد.

ب ) شوخی حتی با نزدیکان خودمان نیز اصلا جایز نیست.

ج ) شوخی ، شوخی است . پس اشکالی ندارد.

۳-با مشکلی روبه رو شده اید . یکی از دوستان ، بدون اینکه ما از او بخواهیم شروع به پند و نصیحت و اندرزهای حکیمانه می کند.

الف ) عصبانی می شوم . کسی از او راهنمایی نخواسته بود.

ب ) با علاقه به پندهایش گوش می دهم شاید مفید باشد.

ج ) اهمیتی به گفته هایش نمی دهم . خودم چاره ی کار را بهتر از او می دانم.

۴-آیا شما جزو کسانی هستید که معمولا در لفافه سخن می گویند ؟

الف ) خیر، زیرا ممکن است مخاطب از سخنانم سوء تعبیر کند.

ب ) بله، به این صورت طرف مقابل عصبانی نمی شود.

ج ) اگر به حرف هایم معتقد باشم احتیاجی به شاخ و برگ دادن نیست.

۵-کدام یک از سرگرمی های زیر را بر دیگری ترجیح می دهید ؟

الف ) مطالعه ی کتاب و مجله

ب ) در جمع دوستان بودن

ج ) تماشای تلویزیون

۶-طرز صحبت کردن شما چگونه است ؟

الف ) معمولا تند حرف می زنم .

ب ) آهسته و شمرده صحبت می کنم .

ج ) بستگی به شرایط و موقعیت دارد. گاهی آرام و گاهی تند و هیجان زده سخن می گویم .

۷-برای تأثیر گذاشتن بیشتر روی مخاطبان خود چه می کنید ؟

الف ) از ضرب المثل ها و حکایت های تلخ و شیرین کمک می گیرم.

ب ) با حرکات دست ، به هیجان گفتارم می افزایم.

ج ) آرام و شمرده صحبت می کنم.

۸-واکنش شما در برابر افرادی که نیش و کنایه می زنند ، چگونه است ؟

الف ) اهمیتی نمی دهم .

ب ) سعی می کنم او را قانع کنم که می توان بدون نیش و کنایه هم صحبت کرد.

ج ) خوب ، کاری می کنم که از حرف هایش پشیمان شود .

۹-در یک جمع دوستانه ، شخصی دائما از خودش تعریف می کند و به عبارتی ، ابراز وجود می کند . شما چه می گویید ؟

الف ) وای ، این هم باز یکی از آن تازه به دوران رسیده ها است.

ب ) با چند کلمه حرف ، او را سر جای خودش می نشانم .

ج ) عجب شخصیت جالبی دارد . حتما با او طرح دوستی می ریزم.

۱۰- نظر شما در مورد انتقاد چیست ؟

الف ) « انتقاد » اصلا خوب نیست و هیچ انتقادی را هم در مورد خودم نمی پذیرم .

ب ) اگر انتقاد کردن در قالب جملات صحیح بیان شود ، با گوش جان آن را می پذیرم .

ج ) انتقاد از اعمال و کردار غیر منطقی دیگران ، یک امر ضروری است .

۱۱- با همسرتان بحث نا خوشایندی داشته اید . حال اگر قرار باشد احساسات خود را به صورت کلام به زبان آورید ، کدام شیوه را ترجیح می دهید ؟

الف ) ترجیح می دهم در زمان دیگری که بر اعصابم مسلط شده ام ، پیرامون این مسئله صحبت کنم.

ب ) از فرط عصبانیت ، رنگ و روی خود را می بازم و با داد و فریاد ، حرف هایم را می زنم .

ج ) از شدت ناراحتی سکوت می کنم و اصلا راضی به صحبت نمی شوم .

۱۲- خوشحالی خودتان را چگونه ابراز می کنید ؟

الف ) طوری که همه ی دنیا بفهمند من خوشحالم .

ب ) من آدم خونسردی هستم و اصلا خوشحالی و یا ناراحتی ام را بروز نمی دهم.

ج ) احساساتم را کنترل می کنم و سکوت را ترجیح می دهم .

 

حال طبق جدول زیر، امتیاز خود را جمع کنید.

Snap_2016.04.18_01h52m33s_003_

از ۱۰ الی ۴۰ امتیاز : شما جزو آن دسته افرادی هستید که فقط شنونده ی خوبی می باشند. البته جای شکرش باقی است که نه در مورد خود و احساسات خود و نه در مورد دیگران اظهار نظر بی مورد نمی کنید. شما فقط دانستنی های مورد علاقه ی خود را می گیرید و از خودتان هیچ چیزی را بروز نمی دهید. نه از زیبایی ها و خوبی ها خوشحال می شوید و نه در برابر کردار و گفتار ناهنجار دیگران واکنشی از خود نشان می دهید. البته قابل ذکر است که شما اصلا کمرو و خجالتی نیستید و از بودن در جمع نیز ناراحت نمی شوید.

به عبارت دیگر، شما نسبت به هر چیز جالب در زندگیتان بی تفاوت هستید. همین بی اهمیتی موجب شده است تا شما روح و احساسات خود را نیز فراموش کنید.

آیا تا به حال لذت تقسیم کردن شادی خود را دیگران چشیده اید ؟ اصلا می دانید اگر کسی برای ناراحتی شما ، مضطرب و نگران باشد ، اتکا به نفس بالایی پیدا می کنید و همین طور بر عکس …

آیا می دانید که شما می توانید با نیروی کلام مثبت خود ، دوست و آشنایی را از دلتنگی برهانید و در شادی وی سهیم شوید ؟ ما انسان هستیم ، نه یک مجسمه ی سنگی بی روح ، پس احساسات خود را در قالب کلمات زیبا و در زمان مناسب بیرون بریزید و از زندگی اجتماعی لذت ببرید .

از ۴۱ الی ۸۰ امتیاز : شما عنان زندگی خود را کاملا در اختیار دارید و به خوبی می دانید که هر چیزی را با هر دستی بدهید ، با دستی دیگر می گیرید. یعنی : بیان واژه های محبت آمیز ، پاسخ با محبتی را در پی دارد. شما از سحر کلام آگاهید و راه درست ابراز احساسات و افکار درونی خود را می دانید. با زبان خوش و رفتار و کردار مردم پسند ، به نحو احسن با دیگران ارتباط برقرار می کنید و از طعنه و کنایه زدن متنفرید و جملات « امری » را به صورت « خواهش » ابراز می دارید.

شما با حوصله و شکیبایی در صورت بروز هر گونه مشکل ، موضوع مربوط را مورد نقد قرار می دهید ، بدون اینکه آرامش خود را از دست بدهید و به عقاید دیگران ، همان اندازه که برای خودتان ارزشمند است ، بها می دهید . شما می دانید که بلند صحبت کردن ، یک دندگی و عجله در تصمیم گیری ، برای یک زندگی سالم مضر است. بنابراین ، به این اصل معتقد هستید که باید « درون » را نیز مانند « برون » به زیبایی بیارایید.

از ۸۱ الی ۱۲۰ امتیاز : آیا فکر نمی کنید که عمر کوتاه ما ، ارزش این همه دو رویی را ندارد ؟ لطفا از برچسب زدن به افراد خودداری کنید ! اگر نظری دارید آن را رک و صریح بیان کنید و گوشه و کنایه نزنید! نا آگاهانه در مورد کسی قضاوت نکنید ، حتی دلخوشی دادن بی جا به دیگران نیز اصلا صحیح نیست. جملاتی که صرفا برای دلسوزی و دلخوشی دیگران بیان می کنید ، هر چند که به قصد خیر باشد ، اما دور از واقعیت است.

—————–

و اما شناخت زخم زبان و دقت بر برخی از احادیث

حدیث (۱) امام على علیه السلام :

مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَیْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِی فَلَتَاتِ لِسَانِهِ وَ صَفَحَاتِ وَجْهِه‏

هیچ کس چیزى را در دل پنهان نداشت، جز این که در لغزش هاى زبان و خطوط چهره او آشکار شد.
نهج البلاغه(صبحی صالح) ص ۴۷۲ ، ح ۲۶
حدیث (۲) رسول اکرم صلى الله علیه و آله :

مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیَقُلْ خَیْراً أَوْ لِیَسْکُتْ.

هرکس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن خیر بگوید یا سکوت نماید.
کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۶۶۷
حدیث (۳) رسول اکرم صلى الله علیه و آله :

جَمالُ الرَّجُلِ فَصاحَهُ لِسانِهِ؛

زیبایى مرد به شیوایى زبان اوست.
شرح فارسی شهاب الاخبار ص ۷۳
حدیث (۴) امام باقر علیه السلام :

إِنَّ هذَا اللِّسانَ مِفتاحُ کُلِّ خَیرٍ و َشَرٍّ فَیَنبَغى لِلمُؤمِنِ أَن یَختِمَ عَلى لِسانِهِ کَما یَختِمُ عَلى ذَهَبِهِ وَ فِضَّتِهِ؛

براستى که این زبان کلید همه خوبیها و بدیهاست پس سزاوار است که مؤمن بر زبان خود مهر زند، همان گونه که بر (کیسه) طلا و نقره خود مُهر مى زند.
تحف العقول ص ۲۹۸
حدیث (۵) امام على علیه السلام :

أَیُّهَا النَّاسُ، فِی الْإِنْسَانِ عَشْرُ خِصَالٍ یُظْهِرُهَا لِسَانُهُ: شَاهِدٌ یُخْبِرُ عَنِ الضَّمِیرِ، حَاکِمٌ یَفْصِلُ بَیْنَ الْخِطَابِ، وَ نَاطِقٌ یُرَدُّ بِهِ الْجَوَابُ، وَ شَافِعٌ یُدْرَکُ بِهِ الْحَاجَهُ، وَ وَاصِفٌ یُعْرَفُ بِهِ الْأَشْیَاءُ، وَ أَمِیرٌ یَأْمُرُ بِالْحَسَنِ، وَ وَاعِظٌ یَنْهى‏ عَنِ الْقَبِیحِ، وَ مُعَزٌّ تُسَکَّنُ بِهِ الْأَحْزَانُ، وَ حَاضِرٌ تُجْلى‏ بِهِ الضَّغَائِنُ، وَ مُونِقٌ تَلْتَذُّ بِهِ الْأَسْمَاعُ.

در انسان ده خصلت وجود دارد که زبان او آنها را آشکار مى سازد، زبان گواهى است که از درون خبر مى دهد. داورى است، که به دعواها خاتمه مى دهد. گویایى است که بوسیله آن به پرسش ها پاسخ داده مى شود. واسطه اى است که با آن مشکل برطرف مى شود. وصف کننده اى است که با آن اشیاء شناخته مى شود. فرماندهى است که به نیکى فرمان مى دهد. اندرزگویى است که از زشتى باز مى دارد. تسلیت دهنده اى است که غمها به آن تسکین مى یابد. حاضرى است که بوسیله آن کینه ها برطرف مى شود و دلربایى است که گوشها بوسیله آن لذّت مى برند.
کافى(ط-الاسلامیه) ج ۸ ، ص ۲۰
حدیث (۶) امام سجاد علیه السلام :

حَقُّ اللِّسَانِ إِکْرَامُهُ عَنِ الْخَنَى وَ تَعْوِیدُهُ الْخَیْرَ وَ تَرْکُ الْفُضُولِ الَّتِی لَا فَائِدَهَ لَهَا وَ الْبِرُّ بِالنَّاسِ وَ حُسْنُ الْقَوْلِ فِیهِم‏

حق زبان، دور داشتن آن از زشت گویى، عادت دادنش به خیر و خوبى، ترک گفتار بى فایده و نیکى به مردم و خوشگویى درباره آنان است.
امالی(صدوق) ص ۳۶۸ – خصال ص ۵۶۶ – مکارم الاخلاق ص ۴۱۹
حدیث (۷) امام على علیه السلام :

اَللِّسانُ سَبُعٌ إِن خُلِّىَ عَنهُ عَقَرَ؛

زبان، درنده اى است که اگر رها شود، گاز مى گیرد.
نهج البلاغه(صبحی صالح) ص ۴۷۸ ، ح ۶۰
حدیث (۸) امام صادق علیه السلام :

إِذا أَرادَ اللّه بِعَبدٍ خِزیا أَجرى فَضیحَتَهُ عَلى لِسانِهِ؛

هرگاه خداوند بخواهد بنده اى را رسوا کند، از طریق زبانش او را رسوا مى کند.
بحارالأنوار(ط-بیروت) ج ۷۵ ، ص ۲۲۸ ، ح ۱۰۱
حدیث (۹) امام حسین علیه السلام :

إِنَّ لِسَانَ ابْنِ آدَمَ یُشْرِفُ کُلَّ یَوْمٍ عَلَى جَوَارِحِهِ فَیَقُولُ کَیْفَ أَصْبَحْتُمْ فَیَقُولُونَ بِخَیْرٍ إِنْ تَرَکْتَنَا وَ یَقُولُونَ اللَّهَ اللَّهَ فِینَا وَ یُنَاشِدُونَهُ وَ یَقُولُونَ إِنَّمَا نُثَابُ بِکَ وَ نُعَاقَبُ بِکَ.

زبان آدمیزاد، هر روز به اعضاى او نزدیک مى شود و مى گوید: چگونه اید؟ آنها مى گویند: اگر تو ما را به خودمان واگذارى، خوب هستیم و مى گویند: از خدا بترس و کارى به ما نداشته باش: و او را سوگند مى دهند و مى گویند: ما فقط به واسطه تو پاداش مى یابیم و به واسطه تو، مجازات مى شویم.
خصال ص۶ – مستدرک الوسایل ج ۹ ، ص ۲۵ ، ح ۱۰۱۰۵ – بحارالأنوار(ط-بیروت) ج ۶۸ ، ص۲۷۸، ح ۱۴
حدیث (۱۰) امام على علیه السلام :

اِحبِس لِسانَکَ قَبلَ أَن یُطیلَ حَبسَکَ وَ یُردىَ نَفسَکَ فَلا شَىءَ أَولى بِطولِ سَجنٍ مِن لِسانٍ یَعدِلُ عَنِ الصَّوابِ و َیَتَسَرَّعُ إِلَى الجَوابِ؛

پیش از آن که زبانت تو را به زندان طولانى و هلاکت درافکند، او را زندانى کن، زیرا هیچ چیز به اندازه زبانى که از جاده صواب منحرف مى شود و به جواب دادن مى شتابد، سزاوار زندانى شدن دراز مدّت نیست.
تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۲۱۴ ، ح ۴۱۸۰
حدیث (۱۱) امام باقر علیه السلام :

فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً قَالَ قُولُوا لِلنَّاسِ أَحْسَنَ مَا تُحِبُّونَ أَنْ یُقَالَ لَکُمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُبْغِضُ اللَّعَّانَ السَّبَّابَ الطَّعَّانَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ السَّائِلَ الْمُلْحِفَ وَ یُحِبُّ الْحَیَّ الْحَلِیمَ الْعَفِیفَ الْمُتَعَفِّفَ.

درباره این گفته خداوند که «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: بهترین سخنى که دوست دارید مردم به شما بگویند، به آنها بگویید، چرا که خداوند، لعنت کننده، دشنام دهند، زخم زبان زن بر مؤمنان، زشت گفتار، بدزبان و گداى سمج را دشمن مى دارد و با حیا و بردبار و عفیفِ پارسا را دوست دارد.
امالى (صدوق) ص ۲۵۴
حدیث (۱۲) امام حسن عسکرى علیه السلام :

فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَى وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً قَالَ قُولُوا لِلنَّاسِ کُلِّهِمْ حُسْناً مُؤْمِنِهِمْ وَ مُخَالِفِهِمْ أَمَّا الْمُؤْمِنُونَ فَیَبْسُطُ لَهُمْ وَجْهَهُ وَ أَمَّا الْمُخَالِفُونَ فَیُکَلِّمُهُمْ بِالْمُدَارَاهِ لِاجْتِذَابِهِمْ إِلَى الْإِیمَانِ فَإِنِ اسْتَتَرَ مِنْ ذَلِکَ بِکَفِّ شُرُورِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ وَ عَنْ إِخْوَانِهِ الْمُؤْمِنِینَ
در تفسیر آیه «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: یعنى با همه مردم، چه مؤمن و چه مخالف، به زبان خوش سخن بگویید. مؤمن، به هم مذهبان، روى خوش نشان مى دهد و با مخالفان، با مدارا سخن مى گوید تا به ایمان، جذب شوند و حتّى اگر نشدند، با این رفتار، از بدى هاى آنان در حقّ خود و برادران مؤمنش، پیشگیرى کرده است.
مستدرک الوسائل ج ۱۲، ص ۲۶۱ ، ح ۱۴۰۶۱
حدیث (۱۳) رسول اکرم صلى الله علیه و آله :

یُعَذِّبُ اللَّهُ اللِّسَانَ بِعَذَابٍ لَا یُعَذِّبُ بِهِ شَیْئاً مِنَ الْجَوَارِحِ فَیَقُولُ أَیْ رَبِّ عَذَّبْتَنِی بِعَذَابٍ لَمْ تُعَذِّبْ بِهِ شَیْئاً فَیُقَالُ لَهُ خَرَجَتْ مِنْکَ کَلِمَهٌ فَبَلَغَتْ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا فَسُفِکَ بِهَا الدَّمُ الْحَرَامُ وَ انْتُهِبَ بِهَا الْمَالُ الْحَرَامُ وَ انْتُهِکَ بِهَا الْفَرْجُ الْحَرَامُ

خداوند! زبان را عذابى دهد که هیچ یک از اعضاى دیگر را چنان عذابى ندهد. زبان گوید: اى پروردگار! مرا عذابى دادى که هیچ چیز را چنان عذاب ندادى! در پاسخش گفته شود: سخنى از تو بیرون آمد و به شرق و غرب زمین رسید و به واسطه آن خونى بناحقّ ریخته شد و مالى به غارت رفت و ناموسى هتک شد.
کافى(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۱۱۵، ح ۱۶
حدیث (۱۴) امام صادق علیه السلام :

کُونُوا دُعَاهً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ لِیَرَوْا مِنْکُمُ الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الصَّلَاهَ وَ الْخَیْرَ فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیَهٌ.

مردم را به غیر از زبان خود، دعوت کنید، تا پرهیزکارى و کوشش در عبادت و نماز و خوبى را از شما ببینند، زیرا اینها خود دعوت کننده است.
کافى(ط-الاسلامیه) ج ۲، ص ۷۸ ، ح ۱۴
حدیث (۱۵) پیامبر صلى ‏الله ‏علیه ‏و ‏آله :

إِنَّ لِسَانَ الْمُؤْمِنِ وَرَاءَ قَلْبِهِ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ یَتَکَلَّمَ بِشَیْ‏ءٍ یُدَبِّرُهُ بِقَلْبِهِ ثُمَّ أَمْضَاهُ بِلِسَانِهِ وَ إِنَّ لِسَانَ الْمُنَافِقِ أَمَامَ قَلْبِهِ فَإِذَا هَمَّ بِالشَّیْ‏ءِ أَمْضَاهُ بِلِسَانِهِ وَ لَمْ یَتَدَبَّرْهُ بِقَلْبِه‏

زبان مؤمن در پس دل اوست، هرگاه بخواهد سخن بگوید درباره آن مى‏ اندیشد و سپس آن را مى گوید اما زبان منافق جلوى دل اوست هرگاه قصد سخن کند آن را به زبان مى ‏آورد و درباره آن نمى ‏اندیشد.
تنبیه الخواطر ج۱، ص ۱۰۶

حدیث (۱۶) امام على علیه السلام :

عَلى لِسانِ المُؤمِنِ نُورٌ یَسطَعُ وَ على لِسانِ المُنافِقِ شَیطانٌ یَنطِقُ؛

بر زبان مؤمن نورى (الهى) است و درخشان و برزبان منافق شیطانى است که سخن مى‏گوید.

شرح نهج البلاغه(ابن ‏أبى‏ الحدید) ج ۲۰، ص ۲۸۰ ، ح ۲۱۸

حدیث (۱۷) امام على علیه السلام :

وَرَعُ الْمُنَافِقِ لَا یَظْهَرُ إِلَّا عَلَى لِسَانِه‏

پرهیزکارى منافق جز در زبانش ظاهر نمى ‏شود.

تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۴۵۹ ، ح ۱۰۵۰۹

حدیث (۱۸) امام على علیه السلام :

عِلمُ المُنافِقِ فی لِسانِهِ وَ عِلمُ المُؤمِنِ فی عَمَلِهِ؛

دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در کردار اوست.

شرح آقا جمال الدین خوانساری ج ۴ ، ص ۳۵۰ ، ح ۶۲۸۸

حدیث (۱۹) امام على علیه‏ السلام :

إِنَّ لِسَانَ الْمُؤْمِنِ مِنْ وَرَاءِ قَلْبِهِ وَ إِنَّ قَلْبَ الْمُنَافِقِ مِنْ وَرَاءِ لِسَانِهِ لِأَنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَتَکَلَّمَ بِکَلَامٍ تَدَبَّرَهُ فِی نَفْسِهِ فَإِنْ کَانَ خَیْراً أَبْدَاهُ وَ إِنْ کَانَ شَرّاً وَارَاهُ وَ إِنَّ الْمُنَافِقَ یَتَکَلَّمُ بِمَا أَتَى عَلَى لِسَانِهِ لَا یَدْرِی مَا ذَا لَهُ وَ مَا ذَا عَلَیْه‏

زبان مؤمن، در پشت دل اوست و دل منافق، در پشت زبان او، زیرا مؤمن هرگاه بخواهد سخنى بگوید، ابتدا درباره آن مى‏ اندیشد، اگر خوب بود اظهارش مى ‏کند و اگر بد بود آن را پنهان مى ‏دارد. اما منافق هر چه به زبانش آید مى‏ گوید، بى آن‏که بداند چه سخنى به سود او و چه سخنى به زیان اوست.

نهج البلاغه(صبحی صالح) ص ۲۵۳

حدیث (۲۰) امام باقر علیه‏ السلام :

إِنَّ هَذَا اللِّسَانَ مِفْتَاحُ کُلِّ خَیْرٍ وَ شَرٍّ فَیَنْبَغِی لِلْمُؤْمِنِ أَنْ یَخْتِمَ عَلَى لِسَانِهِ کَمَا یَخْتِمُ عَلَى ذَهَبِهِ وَ فِضَّتِه‏

به راستى که این زبان کلید همه خوبى‏ ها و بدى‏ هاست پس شایسته است که مؤمن زبان خود را مُهر و موم کند، همان گونه که (صندوق) طلا و نقره خود را مُهر و موم مى‏ کند.

تحف العقول ص ۲۹۸

حدیث (۲۱) امام صادق علیه‏ السلام :

إِنَّ لِأَهْلِ الْجَنَّهِ [أَرْبَعَ عَلَامَاتٍ وَجْهٍ مُنْبَسِطٍ وَ لِسَانٍ لَطِیفٍ وَ قَلْبٍ رَحِیمٍ وَ یَدٍ مُعْطِیَهٍ].

بهشتى ‏ها چهار نشانه دارند: روى گشاده، زبان نرم، دل مهربان و دستِ دهنده.

امالی(طوسی) ص ۶۸۳ – مجموعه ورام ج ۲، ص ۹۱

حدیث (۲۲) امام على علیه‏ السلام :

عَوِّدْ لِسَانَکَ لِینَ الْکَلَامِ وَ بَذْلَ السَّلَامِ یَکْثُرْ مُحِبُّوکَ وَ یَقِلَّ مُبْغِضُوک‏

زبان خود را به نرمگویى و سلام کردن عادت ده، تا دوستانت زیاد و دشمنانت کم شوند.

تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۴۳۵ ، ح ۹۹۴۶

حدیث (۲۳) پیامبر صلی الله علیه و آله :

مَن دَفَعَ غَضَبَهُ دَفَعَ اللّه‏ُ عَنهُ عَذابَهُ وَ مَن حَفِظَ لِسانَهُ سَتَرَ اللّه‏ُ عَورَتَهُ؛

هر کس خشمش را برطرف سازد، خداوند کیفرش را از او بردارد و هر کس زبانش را نگه دارد، خداوند عیبش را بپوشاند.

نهج الفصاحه ص ۷۶۷ ، ح ۳۰۰۴

حدیث (۲۴) امام باقر علیه‏ السلام :

لا یَسلَمُ أحَدٌ مِنَ الذُّنوبِ حَتَّی یَخزُنَ لِسانَهُ؛

هیچکس تا زبانش را نگه ندارد از گناهان در امان نیست.

تحف العقول ص ۲۹۸ – بحارالانوار(ط-بیروت) ج۷۵، ص ۱۷۸

حدیث (۲۵) امام صادق علیه‏ السلام :

إِنَّ أَبْغَضَ خَلْقِ اللَّهِ عَبْدٌ اتَّقَى النَّاسُ لِسَانَه‏

همانا نفرت انگیزترین مخلوق خدا بنده ای است که مردم از شرّ زبان او پرهیز می کنند.

کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۳۲۳

حدیث (۲۶) امام صادق علیه‏ السلام :

کُونُوا دُعَاهً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ لِیَرَوْا مِنْکُمُ الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ الصَّلَاهَ وَ الْخَیْرَ فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیَهٌ.

مردم را با غیر زبانتان بخوانید تا از شما پارسایی و کوشش و نماز و خوبی را ببینند زیرا این امور آنان را به سوی حق فرا می خواند

کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۷۸ ، ح ۱۴

حدیث (۲۷) امام سجاد علیه‏ السلام :

الْمُؤْمِنُ یَصْمُتُ لِیَسْلَمَ، وَ یَنْطِقُ لِیَغْنَم‏

مؤمن، خاموشى اختیار مى‏کند تا سالم بماند و سخن مى‏گوید تا سودى ببرد.

کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲، ص ۲۳۱

حدیث (۲۸) امام علی علیه‏ السلام :

لا تَقُل ما لا تُحِبُّ أن یُقالَ لَکَ؛

آنچه دوست ندارى درباره‏ ات گفته شود، درباره دیگران مگوى.

تحف العقول ص ۷۴

حدیث (۲۹) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:

أفشِ السَّلامَ یَکثُرْ خَیرُ بَیتِکَ؛

سلام را رواج ده تا خیر و برکت خانه ‏ات زیاد شود.

خصال ص ۱۸۱

حدیث (۳۰) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:

إیّاکَ و ما یُعتَذَرُ مِنهُ

بپرهیز از کارى که موجب عذرخواهى می ‏شود.

امالی(صدوق) ص ۳۲۳

حدیث (۳۱) امام صادق علیه السلام:

إنَّ أبغَضَ خَلقِ اللَّهِ عبدٌ اتّقَى النّاسُ لِسانَهُ.

مبغوض‏ترین خلق خدا بنده ‏اى است که مردم از زبان او بترسند.

کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۳۲۳

فرزین نجفی پور: مسئول کلاس های بینش و رویا

درباره ی فرزین نجفی پور

پژوهشگر برتر کشور در چند سال متوالی - مخترع برتر کشور - ثبت 61 اختراع کاربردی در زمینه های کشاورزی، آبیاری، الکترونیک، رباتیک و هوا فضا - دارای مدرک کارشناسی ارشد - ارایه بیش از 100 مقاله علمی - دریافت دهها تندیس ویژه علمی - دریافت بیش از 150 تقدیر نامه از وزارت خانه ها و مراکز علمی و پژوهشی - برپایی بیش از 150 نمایشگاه تخصصی اختراعات - پیشگام در دفاع سایبری عملی از حریم جمهوری اسلامی ایران

همچنین ببینید

اعلام برنده ی سازنده ی کلیپ اختصاصی مهر ماه و آبان ماه

بدینوسیله خانم دلارام حسینی بعنوان برنده ی کلیپ مختص سایت ماکزیمم تکنیک در مهر ماه و ...