خانه / زمینه ساز ظهور / زندگینامه امام محمد باقر ع قسمت دوم

زندگینامه امام محمد باقر ع قسمت دوم

بسمه تعالی
زندگینامه امام محمد باقر ع
افتخاری دیگر از سایت ماکزیمم تکنیک . www.maximumtechnic.com
زندگینامه امام محمد باقر ع 

قسمت دوم
ادامه زندگینامه امام محمد باقر (ع)
زیان جبران ناپذیر:این محدودیت ها باعث شد که احادیث نبوى در سینه حافظان حدیث بماند و مسلمانان از این منبع بزرگ فرهنگ اسلامى مدتها محروم گردند، به حدى که «شعبى» مى‏گوید: «یک سال با پسر عمر همنشین بودم، از وى براى نمونه حتى یک حدیث از پیامبر نشنیده‏ام!» (۳۴) و «سائب بن یزید» مى‏گوید: از مدینه تا مکه با «سعد بن مالک» همسفر بودم، در طول سفر حتى یک حدیث از پیامبر ص نقل نکرد!»(۳۵)این ممنوعیت چنان اثر شومى در جامعه به جا گذاشت که «عبدالله بن عمر» با آنکه به دستور پیامبر احادیث آن حضرت را ضبط کرده بود، بر اثر بخشنامه خلیفه، آنچنان کتاب خود را پنهان ساخت که هرگز در کتب حدیث نامى از کتاب وى به چشم نمى‏خورد!ناگفته پیداست زیانهایى که از این ممنوعیت متوجه اسلام گردید، قابل جبران نبود، زیرا کتابت احادیث پیامبر (ص) قریب صد سال متروک گشت و آن کلمات بلند در میان مسلمانان مورد مذاکره قرار نگرفت/از همه بدتر آن‏که عده‏اى مزدور و دورغ پرداز، از این فرصت استفاده نموده مطالب دروغ و بى اساس را به نفع حکومتها و زمامداران وقت به صورت حدیث جعل کردند ؛ زیرا وقتى مدرک منحصر به حافظه‏ها و شنیدن از افراد گردید، طبعا همه کس مى‏توانست همه گونه ادعایى بنماید، چون نه کتابى در کار بود، نه دفترى و نه حسابى! پیدااست که در چنین شرائطى، دهها ابوهریره به وجود آمده براى بهره برداریهاى نامشروع، خود را محدث واقعى جا مى‏زدند! این وضع تا اواخر قرن اول هجرى، یعنى تا زمان خلافت «عمر بن عبدالعزیز» (۹۹-۱۰۱)، ادامه یافت. عمر بن عبدالعزیز با یک اقدام شجاعانه این بدعت شوم را از میان برداشت و مردم را به نقل و تدوین حدیث تشویق کرد. او طى بخشنامه‏اى، به منظور ترغیب و تشویق دانشمندان و راویان به این کار، چنین نوشت:«انظروا حدیث رسول الله فاکتبوه فانى خفت دروس العلم و ذهاب اهله»: (احادیث پیامبر را جمع آورى کرده بنویسید، زیرا بیم آن دارم که دانشمندان و اهل حدیث از دنیا بروند و چراغ علم خاموش گردد)/بنا به نقل «بخارى»، عمر بن عبدالعزیز نامه‏اى مشابه مضمون فوق از شام به «ابى بکر بن حزم»، که از طرف وى حاکم مدینه بود، نوشت.(۳۶)ولى این آغاز کار بود و مدتها لازم بود تا یک قرن عقب افتادگى جبران گردد و احادیث پیامبر (ص) احیا شود و آنچه در حافظه‏ها بود، طبعاً آمیخته به برخى تحریفهاى عمدى یا سهوى، روى کاغذ بیابد/از آنجا که دوران خلافت عمر بن عبدالعزیز کوتاه بود، این برنامه بسرعت پیشرفت نکرد، زیرا پس از او «یزید بن عبدالملک» و «هشام بن عبدالملک» زمام امور را در دست گرفتند و چیزى که در حکومت آنها مطرح نبود، دلسوزى به حال اسلام و مسلمانان بود/بعضى نوشته اند: نخستین کسى که به امر عمر بن عبدالعزیز احادیث را جمع کرد، محمد بن مسلم بن شهاب زهرى بود.(۳۷)البته باید توجه داشت که گر چه از زمان عمر بن عبدالعزیز نقل وکتابت حدیث آزاد شد، اما از یک طرف احادیث مجعول دوران فترت کتابت حدیث وارد مجموعه‏هاى حدیثى شد و از طرف دیگر محدثان رسمى و طرفدار حکومت از نقل احادیثى که به نحوى به نفع اهل بیت و شیعه تمام مى‏شد خوددارى کرده آنها را کتمان نمودند/
توجهات بى اساس :دراینجا سوالى پیش مى‏آید و آن این است که علت ممنوعیت نقل و ضبط حدیث چه بود و خلیفه دوم به چه مجوزى چنین بخشنامه‏اى را صادر کرد؟ در صورتى که همه مى‏دانیم احادیث (گفتار پیامبر) مانند قرآن حجت بوده و پیروى از آن بر همه مسلمانان واجب است و قران درباره کلیه مطالبى که پیامبر (ص) مى‏فرمود (اعم از قرآن که گفتار خدا است و حدیث که الفاظ آن از خود پیامبر (ص) ولى مفاد آن مربوط به جهان وحى مى‏باشد) مى‏فرماید: «هرگز پیامبر (ص) در گفتار خود از روى هوى و هوس سخن نمى‏گوید و هر چه بگوید، طبق وحى الهى است» (۳۸)از این گذشته خداوند صراحتاً سخنان و دستورهاى پیامبر را براى مسلمانان حجت قرار داده و فرموده است «و آنچه را پیامبر براى شما آورده بگیرید و اجرا کنید و از آنچه نهى کرده خوددارى کنید». (۳۹)«عبدالله بن عمر»از پیامبر (ص) نقل مى‏کند که حضرت با اشاره به دو لب خود به من فرمود:«اى فرزند عمر سوگند به خدایى که جانم در دست اوست جز حق چیزى از میان این دو، بیرون نمى‏آید، آنچه مى‏گویم بنویس».(۴۰)آیا با اهمیتى که احادیث پیامبر (ص) دارد و از راههاى مهم و مطمئن آشنایى مردم با حقیقت اسلام به شمار مى‏رود، شایسته بودکه خلیفه دوم براى جلوگیرى از نوشتن احادیث پیامبر (ص) به تمام مناطق اسلامى بخشنامه کرده بنویسد:«هر کس حدیثى از پیامبر (ص) نوشته، باید از بین ببرد»؟! آیا این بخشنامه با روح اسلام، که همواره طرفدار توسعه و گسترش علم و دانش است، سازگار است؟!در پاسخ این سوال، طرفداران دستگاه خلافت به دست و پا افتاده، براى اقدام خلیفه از پیش خود فلسفه‏ اى تراشیده و ادعا مى‏کنند که ابوبکر گفت: علت جلوگیرى از نقل احادیث پیامبر (ص) این است که احادیث، با آیات قران مجید آمیخته نشود (!)(۴۱)این عذر به قدرى بى اساس است که احتیاج به پاسخ ندارد، زیرا روزى که پیامبر اکرم بدرود زندگى گفت، تمام آیات و سوره‏هاى قرآن مضبوط و معین شده بود و نویسندگان وحى و قاریان قرآن با حافظه‏هاى قوى خود تمام قرآن را حفظ کرده بودند و آیات و سوره‏هاى قرآن چنان معین و مشخص شده بود که احدى نمى‏توانست حرفى را از قران بردارد یا حرفى را بر آن اضافه کند. آیا با این وضع، نوشتن احادیث لطمه‏اى بر قرآن وارد مى‏ساخت؟! بعلاوه، قرآن مجید ازنظر فصاحت، بلاغت، روانى و سلاست، جذابیت و ترکیب و جمله بندى طورى است که هیچ کلام و نوشته‏اى به آن شباهت ندارد و هیچ کلامى، گرچه از نظر فصاحت به عالیترین درجه برسد، قابل اشتباه با قرآن نیست/سخنان امیر مومنان (ع)در نهج البلاغه و خطبه‏هاى خود پیامبر (ص) از نظر فصاحت و سلاست و شیرینى در اوج فصاحت و بلاغت قرار دارد ولى هرگز قابل اشتباه با قرآن نیست و آیاتى که امیر مومنان (ع)ضمن خطبه‏هاى خود آورده، مانند گوهر درخشانى، در لابلاى سخنان على (ع)مى‏درخشد و هر خواننده‏اى که با ترکیب کلام عرب آشنا باشد، در نخستین برخورد میان این دو فرق مى‏گذارد/
انگیزه سیاسى :قرائن شهادت مى‏دهد که صدور این بخشنامه انگیزه سیاسى داشته و منظور این بوده است که در پرتو ان، امتیاز بزرگى را که آن روزها نصیب امیر مومنان (ع)شده بود، از بین ببرند؛ زیرا امیر مومنان (ع)هنگامى که پیامبر (ص) در قید حیات بود، کتابهایى تالیف نموده بود که در آنها احادیث پیامبر (ص) و حقایقى راکه از آن حضرت در ابواب مختلف آموخته بود، گردآورى بود/
آیا پیامبر (ص) از کتابت حدیث نهى فرموده بود؟:تاسف اورتر این است که برخى از محدثان، نهى از کتابت حدیث را به پیامبر اسلام (ص) نسبت داده مى‏گویند: آن حضرت فرموده است: چیزى از طرف من جز قرآن ننویسید و هرکس چیزى از جز قرآن نوشته باید آن را از بین ببرد.(۴۲)قرائنى شهادت مى‏دهد که این مطلب بى اساس است، زیرا: اولا امیر مومنان (ع)، شاگرد ممتاز مکتب پیامبر، احادیث فراوانى از آن حضرت ضبط کرده بود و نوشته‏هاى او دست به دست در میان ائمه (ع)مى‏گشت و اگر پیامبر (ص) از نوشتن احادیث نهى مى‏کرد، هرگز على (ع)با فرمان او مخالفت نمى‏نمود/ثانیا، نامه‏هاى مختلفى در مسائل گوناگون، در احکام و فرائض و مرافعات و سیاسات، در زمان خود آن حضرت نوشته شده و محدثان و تاریخ نویسان با اسناد و مدارک متقن، متن آنها را ضبط کرده‏اند. تعداد انگشت شمارى از این نامه‏ها مربوط به دعوت به اصل اسلام است، ولى بسیارى از آنها پیرامون فصل خصومتها و تعیین حدود و کیفرهاى اسلامى و بیان احکام و فرائض نگارش یافته است ؛ بنابراین چگونه مى‏توان باور نمود که پیامبر (ص) از یک طرف از نوشتن غیر قرآن نهى نماید، و از طرف دیگر ۳۰۰ نامه، که ۲۱۶ عدد از آن‏ها اکنون با تمام خصوصیات در دسترس ماست، در برابر دیدگانش نوشته شود و با مخالفت او روبرو نگردد؟!
شیعه پایه گذار تدوین حدیث :خوشبختانه شیعیان از همان دوران حیات پیامبر اسلام در این زمینه کوششهاى فراوانى به عمل آوردند و به پیروى از امیر مومنان (ع)در نقل و ضبط و تدوین حدیث پیشگام شدند و آثار گرانبها و مجموعه‏هاى ارزنده‏اى از اخبار و احادیث از خود به یادگار گذاشتند. على (ع)نخستین کسى بود که احادیث رسول خدا را جمع آورى کرد. پیامبر اسلام احادیثى را املا کرد و على (ع)آنها رانوشت و به صورت یک کتاب تدوین شده در آورد. این کتاب پس از على ع در اختیار ائمه ع بود تا آنکه به امام باقر (ع)منتقل گردید. روزى «حکم بن عتیبه» آن را نزد امام باقر (ع)دید. وى در مسئله‏اى با حضرت باقر(ع)اختلاف نظر پیداکرده بود، حضرت آن کتاب را به وى نشان داده حدیث مربوط به مسئله مورد اختلاف را در آن ارائه کرد و فرمود: این، خط على (ع)و املاى رسول خدا است.(۴۳)از این گذشته، امیر مومنان (ع)کتاب دیگرى پیرامون «دیات» تدوین کرده بود که «صحیفه» نامیده مى‏شد و آن را (به صورت طومار) به شمشیر خود مى‏بست. از آن حضرت نقل شده است که فرمود: «نزد ما کتابى نیست که آن را بخوانیم، جز کتاب خدا و این صحیفه». مطالب صحیفه شامل حکم شرعى زخمها و جراحات بوده است.(۴۴)گفتار امیر مومنان (ع)درباره صحیفه، بروشنى نشان مى‏دهد که در آن زمان هیچ کتاب دیگرى غیر از قرآن نوشته بوده است و على (ع)نخستین تدوین کننده حدیث و فقه است. سیوطى، على (ع)و فرزندش حسن (ع)را جز طرفداران کتابت حدیث مى‏شمارد.(۴۵)اگر جامعه تسنن بر اثر بدعت نهى از نوشتن حدیث، صد سال یا بیشتر، احادیث اسلامى را ضبط نکردند، خوشبختانه جامعه تشیع در این راه پیشقدم شدند، زیرا در زمان خود پیامبر (ص) غیر از على (ع)«ابو رافع» یکى از یاران آن حضرت که از دوستداران على (ع)نیز بود، کتابى به نام «السنن و الاحکام والقضایا» نوشت (۴۶)و احکام و سنن مخصوص در ابواب مختلف اسلام را مثل نماز و روزه و زکات و حج و مرافعات گرد آورد و اگر ما این کتاب را نخستین کتاب حدیث بدانیم که توسط صحابه تدوین شده، مى‏توانیم آن را نخستین کتاب فقهى از این نوع نیز بشماریم. (۴۷)ابورافع هنگامى این کتاب را نوشت که کتابت حدیث و گفتار پیامبر (ص) از نظر دستگاه خلافت، جرم بزرگى به شمار مى‏رفت/پس از ابورافع، نویسندگان شیعه در همان دوران فترت کتابت حدیث، به ضبط و نوشتن احادیث اسلامى پرداختند و از این طریق سخنان پیشوایان خودرا از دستبرد تحریف و دیگر آفات زمان حفظ نمودند. این برنامه از زمان امیر مومنان (ع)تا زمان پیشواى پنجم ادامه داشت و در زمان حضرت باقر (ع)پیشرفت درخشانى پیدا کرد، به طورى که هنگام صدور دستور عمر بن عبدالعزیز مبنى بر جمع آورى و تدوین حدیث، هر کدام از یاران و شاگردان برجسته پیشواى پنجم، هزاران حدیث را در حفظ داشتند. (۴۸)«محمد بن مسلم»، از شخصیتهاى بزرگ شیعه و راویان بسیار بلند پایه و با فضیلت، نمونه بارزى از شاگردان برجسته پیشواى پنجم در فقه و حدیث است.

او اهل کوفه بود و طى چهار سال اقامت در شهر مدینه، پیوسته به محضر امام باقر (ع)و بعد از او به خدمت امام صادق (ع)شرفیاب مى‏شد و از محضر آن دوپیشواى بزرگ بهره‏ها مى‏اندوخت. وى مى‏گوید:هر موضوعى که به نظرم مى‏رسید، از امام باقر ع مى‏پرسیدم و جواب مى‏شنیدم، به طورى که سى هزار حدیث از امام پنجم و شانزده حدیث از امام صادق (ع)فرا گرفتم.(۴۹)محمد بن مسلم کتابى بنام «اربعمأْ مسئله» (چهار صد مسئله) تالیف کرده بود که گویا پاسخ چهار صد مسئله‏اى باشد که از پیشواى پنجم و ششم شنیده بود. (۵۰)یکى دیگر از تربیت یافتنگان مکتب امام باقر (ع)«جابر بن یزید جعفى» است. او نیز اهل کوفه بود و براى استفاده از محضر امام باقر (ع)به شهر مدینه هجرت کرد و در پرتو استفاده از مکتب پرفیض پیشواى پنجم، به مرابت عالى علمى نائل گردید. جابر، با استفاده از علوم و دانشهاى سرشار پیشواى پنجم کتب و آثار متعددى از خود با یادگار گذاشت که شاهد دیگرى بر توجه شیعیان به مسئله تدوین حدیث و جمع آورى معارف اسلامى است. کتب جابر به قرار زیراست: ۱- کتاب تفسیر/۲-کتاب نوادر/۳- کتاب فضائل/۴-کتاب جمل /۵- کتاب صفین. ۶- کتاب نهروان. ۷- کتاب مقتل امیر المومنین (ع). ۸-کتاب مقتل الحسین (ع). (۵۱)
یزید بن عبدالملک:پس از مرگ «عمر بن عبدالعزیز»، «یزید بن عبدالملک» روى کار آمد. یزید مردى عیاش و خوش گذران و لاابالى بود و به هیچ وجه به اصول اخلاقى و دینى پایبند نبود، از اینرو ایام خلافت او یکى از سیاهترین و تاریکترین ادوار حکومت بنى امیه به شمار مى‏رود. در زمان حکومت وى هیچ فتح و پیروزى و هیچ حادثه درخشانى در جامعه اسلامى اتفاق نیفتاد/او که در زمان خلافت عمر بن عبدالعزیز ولیعهد بود، چهره حقیقى و ماهیت خود را در وراى ظاهر فریبنده و قیافه مقبولى پوشانده و از این رهگذر افکار عمومى را به سوى خود جلب کرده بود. به همین جهت خلافت او نخست با استقبال مردم روبرو شد، خاصه آنکه وى در نخستین روزهاى زمامدارى اعلام کرد که برنامه خلیفه پیشین را ادامه خواهد داد/این وعده براى مردم که طعم شیرین اجراى حق و عدالت را در زمان عمر بن عبدالعزیز (ولو به طور نسبى و در مدتى کوتاه) چشیده بودند، نوید امید بخشى بود، ولى طولى نکشید که این انتظار مبدل به یاس و نومیدى گردید زیرا پس از آنکه چند صباحى از زمامدارى وى گذشت، برنامه عوض شد و وعده‏هاى همه پوچ از آب در آمد!
شهادت دروغین :یزید براى آنکه سرپوشى بر اعمال نارواى خود بگذارد، و براى آن‏که خود را از هر گونه گناه و انحرافى تبرئه کند، با تمهیداتى، چهل نفر از رجال و پیرمردان را وادار نمود تا به مصونیت او از گناه و عصیان شهادت بدهند، این عده شهادت دادند که هیچ گونه حساب و عذابى متوجه خلفا نیست! (۵۲)البته شهادت این عده به این سادگى نبود، بلکه گوشه‏اى از سیاستهاى مزورانه بنى امیه به منظور تثبیت حکومت خود به شمار مى‏رفت، زیرا بنى امیه براى تامین مقاصد سیاسى خود، یک جمعیت فکرى مانند «مرجئه»(۵۳)به وجود آورده بودند که فعالیت فکرى آنها وسیله‏اى براى تثبیت پایه‏هاى حکومت اموى زیر پوشش دین بود/این گونه جمعیتها، که به استخدام حکومت اموى در آمده بودند، با یک سلسله تفسیرها و توجیهات دینى، اعمال ضد اسلامى زمامداران اموى را توجیه مى‏کردند!«ابن قتیبه دینورى» مى‏نویسد:«یزید ابتدأاً به خاطر اخلاق فریبنده خود، در میان قریش محبوبیت داشت و اگر پس از رسیدن به خلافت، طبق روش عمر بن عبدالعزیز رفتار مى‏کرد، مردم از او شکایت نمى‏کردند؛ ولى وى برخلاف انتظار همه، پس از رسیدن به قدرت، بکلى تغییر روش داد و عیناً رفتار نامطلوب برادرش ولید را در پیش گرفت. رفتار او موج نفرت مسلمانان را بر ضد او برانگیخت، به طورى که مردم تصمیم گرفتند او را از خلافت برکنار سازند. یزید به اندازه‏اى به حقوق و خواسته‏هاى مردم بى اعتنا بود که حتى گروهى از قریش وعده‏اى از بنى امیه نیز به اعمال او اعتراض کردند/یزید، به جاى آنکه به انتقادهاى مردم گوش داد. و در روش خود تجدید نظر نماید، بر خشونت و سختگیرى خود افزود و عده‏اى از اشراف قریش و بزرگان بنى امیه را به اخلال در نظم عمومى و شورش و کودتا متهم کرد و به عموى خود «محمد بن مروان»، دستور داد آنها را بازداشت نموده به زندان افکند.

این عده قریب دو سال در زندان ماندند، آنگاه محمد آنها را به وسیله زهر مسموم نمود و همه را به قتل رسانید!یزید غیر از این عده، تعداد سى نفر از رجال قریش را دستگیر کرد و پس از آنکه مبالغ زیادى جریمه از آنان گرفت و اموال و دارایى و مستغلاتشان را مصادره نمود، آنان را مورد آزار و شکنجه سخت قرار داد و از هستى ساقط کرد، به طورى که افراد مزبور در گوشه و کنار شام و سایر نقاط پراکنده شده با فقر و تنگدستى به سر مى‏بردند.یزید به این هم اکتفا نکرد، بلکه دستور داد تمام کسانى را که با آنان تماس داشتند، به اتهام همکارى با شورشیان و مخالفان حکومت، به دار کشیدند»! (۵۴)
ساز و آواز و قمار:خلفاى پیشین بنى امیه در اوقات فراغت خویش به اخبار جنگها و داستانهاى شجاعان قدیم عرب و قصائد شعرا گوش مى‏دادند، ولى در زمان خلفاى بعدى و از آن جمله «یزید بن عبدالملک» ساز و آواز جاى قصائد و اشعار را گرفت و در بزم هاى شبانه دربار خلافت، به جاى قصائد حماسى شعرا و داستانهاى جنگى، ساز و آواز رایج گردید/
هشام بن عبدالملک :هشام مردى بخیل، خشن، جسور، ستمگر، بیرحم و سخن ور بود. (۵۵)او در جمع آورى ثروت و عمران و آبادى مى‏کوشید و در زمان خلافتش بعضى از صنایع دستى رونق یافت ؛ لکن از آن‏جا که وى شخصى بى عاطفه و سختگیر بود، در دوران حکومت او، زندگى برمردم سخت شد و احساسات و عواطف انسانى در جامعه روبه زوال رفت و رسم نیکوکارى و تعاون برچیده شد، به طورى که هیچ کس نسبت به دیگرى دلسوزى و کمک نمى‏کرد! (۵۶)
نفوذ عناصر فاسد و منحرف :«سید امیر على»، مورخ و دانشمند معروف، وضع اجتماعى – سیاسى آن روز جامعه اسلامى را بخوبى ترسیم نموده اخلاق و رفتار هشام را به نحو روشنى تشریح مى‏کند:«با مرگ یزید دوم، خلافت به برادرش هشام رسید؛ لکن خلافت او زمانى استقرار یافت که آشوبها و نهضت هاى داخلى را سرکوب نمود و آتش جنگهاى خارجى را خاموش ساخت، زیرا در آن زمان، از طرف شمال، قبایل ترکمن خزر به دولت مرکزى فشاروارد مى‏آوردند، و درشرق، رهبران عباسى مخفیانه سرگرم فراهم ساختن مقدمات براى درهم شکستن پایه‏هاى حکومت اموى بودند. در داخل کشور نیز آتش خشم و کینه خوارج، که مردمى دلیر و سلحشور بودند، شعله ور شده بود/در این کشمکش‏ها، بهترین جوانان عرب، یا در جنگهاى داخلى کشته شدند و یا قربانى سیاست بدبینى و حسادت دربار فاسد خلافت گشتند، زیرا در اثر اطمینان کورکورانه‏اى که خلیفه قبلى از وزرا و درباریان خود داشت، حکومت و قدرت به دست افراد خود خواه و ناشایستى افتاده بود که مردم را به خاطر عجر و ناتوانى خود و سؤ اداره کشور متنفر ساخته بودند/البته رجال بزرگ و چهره‏هاى درخشان انگشت شمارى بودند که با کمال همت و دلسوزى نسبت به دین و آیین در میان مردم سست و کم فروغ شده و در میان درباریان و عوامل وابسته به حکومت رو به زوال بود، زیرا آنان عموماً عناصرى بودند که جز تامین منافع خود، هیچ هدفى نداشتند/در آن عصر خطیر، جامعه اسلامى نیازمند بازوى توانایى بود که کشتى متزلزل حکومت را از غرق شدن نجات بدهد، از اینرو طبعاً هشام به مزایا و خصوصیاتى نیازمند بود که بتواند در پرتو آن، با دشواریها و مشکلاتى که جامعه اسلامى را از هر طرف احاطه کرده بود، مقابله کند/در اینکه هشام بهتر از خلیفه قبلى (یزید) بود شکى نیست، زیرا در زمان هشام دربار خلافت از عناصر ناپاک تصفیه شد، وقار و سنگینى جایگزین سبکسرى و بوالهوسى گردید، و جامعه از وجود افراد طفیلى که سربار جامعه بودند پیراسته گشت/ولى سختگیرى بیش از اندازه هشام، به سرحد خشونت رسید و صرفه جوییهاى وى جنبه بخل یافت و بعضى از کمبودهاى اخلاقى و انسانى وى اوضاع را بدتر کرد، زیرا او فردى کوتاه فکر و مستبد و شکاک و بدبین بود، از اینرو، به هیچ کس اعتماد نمى‏کرد، بلکه براى خنثى کردن توطئه‏هایى که بر ضد او چیده مى‏شد، به عملیات مکارانه و جاسوسى متوسل مى‏شد و از انجا که آدم زود باورى بود،با یک بدگویى و سؤ ظن بهترین رجال کشور را از بین مى‏برد. این بدبینى افراطى باعث شد که عزل و نصب متوالى و بیش از حد فرمانروایان و حکام شهرستانها، نتایج فوق العاده به بار آورد».(۵۷)
امام باقر (ع)در شام :یکى از حوادث مهم زندگى پرافتخار پیشواى پنجم، مسافرت آن حضرت به شام مى‏باشد. هشام بن عبدالملک، که یکى از خلفاى معاصر امام باقر (ع)بود، همیشه از محبوبیت و موقعیت فوق العاده امام باقر بیمناک بود و چون مى‏دانست پیروان پیشواى پنجم، آن حضرت را امام مى‏دانند، همواره تلاش مى‏کرد مانع گسترش نفوذ معنوى و افزایش پیروان آن حضرت گردد/در یکى از سالها که امام باقر (ع)همراه فرزند گرامى خود «جعفر بن محمد(ع)» به زیارت خانه خدا مشرف شده بود، هشام نیز عازم حج شد. در ایام حج، حضرت صادق (ع)در مجمعى از مسلمانان سخنانى در فضیلت و امامت اهل بیت (ع)بیان فرمود که بلافاصله توسط ماموران به گوش هشام رسید. هشام، که پیوسته وجود امام باقر (ع)را خطرى براى حکومت خود تلقى مى‏کرد، از این سخن بشدت تکان خورد، ولى – شاید بنا به ملاحظاتى – در اثناى مراسم حج متعرض امام (ع)و فرزند آن حضرت نشد، لکن به محض آنکه به پایتخت خود (دمشق) بازگشت به حاکم مدینه دستور داد امام باقر (ع)و فرزندش جعفر بن محمد را روانه شام کند/امام ناگزیر همراه فرزند ارجمند خود مدینه را ترک گفته وارد دمشق شد. هشام براى اینکه عظمت ظاهرى خود را به رخ امام بکشد، و ضمنا به خیال خود از مقام آن حضرت بکاهد، سه روز اجازه ملاقات نداد! شاید هم در این سه روز در این فکر بود که چگونه با امام (ع)روبرو شود و چه طرحى بریزد که از موقعیت و مقام امام (ع)در انظار مردم کاسته شود؟!
مسابقه تیراندازى :البته اگر دربار حکومت هشام کانون پرورش علما و دانشمندان و مجمع سخندانان بود امکان داشت دانشمندان برجسته را دعوت نموده مجلس بحث و مناظره تشکیل بدهد؛ ولى از آنجا که دربار خلافت اغلب زمامداران اموى-و از آن جمله هشام – از وجود چنین دانشمندانى خالى بود و شعرا و داستانسرایان و مدیحه گویان جاى رجال علم را گرفته بودند، هشام به فکر تشکیل چنین مجلسى نیفتاد،زیرا بخوبى مى‏دانست اگر از راه مبارزه و مناظره علمى وارد شود هیچ یک از درباریان او از عهده مناظره با امام باقر (ع)برنخواهند آمد و از این جهت تصمیم گرفت از راه دیگرى وارد شود که به نظرش پیروزى او مسلم بود/آرى با کمال تعجب هشام تصمیم گرفت یک مسابقه تیراندازى! ترتیب داده امام (ع)را در آن مسابقه شرکت بدهد تا بلکه به واسطه شکست در مسابقه، امام در نظر مردم کوچک جلوه کند! به همین جهت پیش از ورود امام (ع)به قصر خلافت، عده‏اى از درباریان را واداشت نشانه‏اى نصب کرده مشغول تیراندازى گردند. امام باقر (ع)وارد مجلس شد و اندکى نشست. ناگهان هشام رو به امام کرد و چنین گفت: آیا مایلید در مسابقه تیراندازى شرکت نمایید؟ حضرت فرمود: من دیگر پیر شده‏ام و وقت تیراندازیم گذشته است، مرا معذور دار. هشام که خیال مى‏کرد فرصت خوبى به دست آورده و امام باقر (ع)را در دو قدمى شکست قرار داده است، اصرار و پافشارى کرد که تیر و کمان خود را به آن حضرت بدهد. امام (ع)دست برد و کمان را گرفت و تیرى در چله کمان نهاد و نشانه‏گیرى کرد و تیر را درست به قلب هدف زد! آنگاه تیر دوم را به کمان گذاشت و رها کرد و این بار تیر در چوبه تیر قبلى نشست و آن را شکافت! تیر سوم نیز به تیر دوم اصابت کرد و به همین ترتیب نه تیر پرتاب نمود که هر کدام به چوبه تیر قبلى خورد!این عمل شگفت‏انگیز، حاضران را بشدت تحت تاثیر قرار داده و اعجاب و تحسین همه را برانگیخت. هشام که حسابهایش غلط از آب در آمده و نقشه‏اش نقش بر آب شده بود، سخت تحت تاثیر قرار گرفت و بى اختیار گفت: آفرین بر تو اى اباجعفر! تو سرآمد تیراندازان عرب و عجم هستى، چگونه مى‏گفتى پیر شده‏ام؟! آنگاه سر به زیر افکند و لحظه‏اى به فکر فرو رفت.

سپس امام باقر (ع)و فرزند عالیقدرش را در جایگاه مخصوص کنار خود جاى داد و فوق العاده تجلیل و احترام کرد و رو به امام کرده گفت: قریش از پرتو وجود تو شایسته سرورى بر عرب و عجم است، این تیراندازى را چه کسى به تو یاد داده است و در چه مدتى آن را فراگرفته‏اى؟ حضرت فرمود: مى‏دانى که اهل مدینه به این کار عادت دارند، من نیز در ایام جوانى مدتى به این کار سرگرم بودم ولى بعد آن را رها کردم، امروز چون تو اصرار کردى ناگزیر پذیرفتم. هشام گفت: آیا جعفر (حضرت صادق) نیز مانند تو در تیراندازى مهارت دارد؟ امام فرمود: ما خاندان، «کمال دین» و «اتمام نعمت» را که در آیه «الیوم اکملت لکم دینکم» (۵۸)آمده (امامت و ولایت) از یکدیگر به ارث مى‏بریم و هرگز زمین از چنین افرادى (حجت) خالى نمى‏ماند.(۵۹)
مناظره با اسقف مسیحیان :گرچه دربار هشام براى ابراز عظمت علمى پیشواى پنجم محیط مساعدى نبود، ولى از حسن اتفاق، پیش از آنکه پیشواى پنجم شهر دمشق را ترک گوید، فرصت بسیار مناصبى پیش آمد که امام براى بیدار ساختن افکار مردم و معرفى عظمت و مقام علمى خود بخوبى از آن استفاده نمود و افکار عمومى شام را منقلب ساخت. ماجرا از این قرار بود: هشام دستاویز مهمى براى جسارت بیشتر به پیشگاه امام پنجم (ع)در دست نداشت، ناگزیر با مراجعت آن حضر به مدینه موافقت کرد. هنگامى که امام (ع)همراه فرزند گرامى خود از قصر خلافت خارج شدند، در انتهاى میدان مقابل قصر با جمعیت انبوهى روبرو گردید که همه نشسته بودند. امام از وضع آنان و علت اجتماعشان جویا شد. گفتند: اینها کشیشان و راهبان مسیحى هستند که در مجمع بزرگ سالیانه خود گردآمده‏اند و طبق برنامه همه ساله منتظر اسقف بزرگ مى‏باشند تا مشکلات علمى خود را از او بپرسند. امام (ع)به میان جمعیت تشریف برده و به طور ناشناس در ان مجمع بزرگ شرکت فرمود. این خبر فوراً به هشام گزارش داده شد. هشام افرادى را مامور کرد تا در انجمن مزبور شرکت نموده از نزدیک ناظر جریان باشند/طولى نکشید اسقف بزرگ که فوق العاده پیر و سالخورده بود، وارد شد و با شکوه و احترام فروان، در صدر مجلس قرار گرفت. آن‏گاه نگاهى به جمعیت انداخت، و چون سیماى امام باقر (ع)توجه وى را به خود جلب نمود، رو به امام کرد و پرسید: – از ما مسیحیان هستید یا از مسلمانان؟ – از مسلمانان. – از دانشمندان آنان هستید یا افراد نادان؟ – از افراد نادان نیستم! – اول من سوال کنم یا شمامى پرسید؟ – اگر مایلید شما سوال کنید/- به چه دلیل شما مسلمانان ادعا مى‏کنید که اهل بهشت غذا مى‏خورند و مى‏آشامند ولى مدفوعى ندارند؟ آیا براى این موضوع، نمونه و نظیر روشنى در این جهان وجود دارد؟- بلى، نمونه روشن آن در این جهان جنین است که در رحم مادر تغذیه مى‏کند ولى مدفوعى ندارد! – عجب! پس شما گفتید از دانشمندان نیستید؟!- من چنین نگفتم، بلکه گفتم از نادانان نیستم! – سوال دیگرى دارم/- بفرمایید/- به چه دلیل عقیده دارید که میوه‏ها و نعمتهاى بهشتى کم نمى‏شود و هر چه از آنها مصرف شود، باز به حال خود باقى بوده کاهش پیدا نمى‏کنند؟ آیا نمونه روشنى از پدیده‏هاى این جهان را مى‏توان براى این موضوع ذکر کرد؟- آرى، نمونه روشن آن در عالم محسوسات آتش است. شما اگر از شعله چراغى صدها چراغ روشن کنید، شعله چراغ اول به جاى خود باقى است و از ان به هیچ وجه کاسته نمى‏شود!…اسقف هر سوال و مشکلى به نظرش مى‏رسید، همه را پرسید و جواب قانع کننده شنید و چون خود را عاجز یافت، بشدت ناراحت و عصبانى شد و گفت: «مردم! دانشمند والا مقامى را که مراتب اطلاعات و معلومات مذهبى او از من بیشتر است، به اینجا آورده‏اید تا مرا رسوا سازد و مسلمانان بدانند پیشوایان آنان از ما برتر وبهترند؟! به خدا سوگند دیگر با شما سخن نخواهم گفت و اگر تا سال دیگر زنده ماندم، مرا در میان خود نخواهید دید!» این را گفت و از جا برخاست و بیرون رفت!
اتهام ناجوانمردانه :این جریان بسرعت درشهر دمشق پیچید و موجى از شادى و هیجان درمحیط شام به وجود آورد. هشام، به جاى آن‏که از پیروزى افتخارآمیز علمى امام باقر (ع)بر بیگانگان خوشحال گردد، بیش از پیش از نفوذ معنوى امام (ع)بیمناک شد و ضمن ظاهر سازى و ارسال هدیه براى آن حضرت پیغام داد که حتماً همان روز دمشق را ترک گوید! نیز بر اثر خشمى که به علت پیروزى علمى امام (ع)به وى دست داده بود، کوشش کرد درخشش علمى و اجتماعى ایشان را با حربه زنگ زده تهمت از بین ببرد و رهبر عالیقدر اسلام را متهم به گرایش به مسیحیت نماید! لذا با کمال ناجوانمردى به برخى از فرمانداران خود (مانند فرماندار شهر مدین) چنین نوشت:«محمد بن على، پسر ابوتراب، همراه فرزندش نزد من آمده بود، وقتى آنان را به مدینه بازگرداندم، نزد کشیشان رفتند و با گرایش به نصرانیت!! به مسیحیان تقرب جستند. ولى من به خاطر خویشاوندى اى که با من دارند، از کیفر آنان چشم پوشیدم! وقتى که این دو نفر به شهر شما رسیدند، به مردم اعلام کنید که من از آنان بیزارم»!ولى تلاشهاى مذبوحانه هشام براى پوشاندن حقیقت به جایى نرسید و مردم شهر مزبور که ابتدأاً تحت تاثیر تبلیغات هشام قرار گرفته بودند، در اثر احتجاجها و نشانه‏هاى امامت که از آن حضرت دیده شد، به عظمت و مقام واقعى پیشواى پنجم پى بردند، و بدین ترتیب سفرى که شروع آن با اجبار و تهدید بود، به یکى از سفرهاى ثمربخش و آموزنده تبدیل شد! (۶۰)
مناظرات امام باقر ع :در دوران امامت حضرت باقر (ع)فرقه‏هاى مذهبى و گروههاى سیاسى و مذهبى متعددى مانند: معتزله، خوارج و مرجئه فعالیت داشتند و امام باقر (ع)همچون سدى استوار در برابر نفوذ عقائد باطل آنان ایستادگى مى‏نمود و طى مناظراتى که با سران این گروهها داشت، پایگاههاى فکرى و عقیدتى آنان را در هم مى‏کوبید و بى پایگى عقائدشان رابا دلائلى روشن ثابت مى‏کرد. در اینجا به عنوان نمونه گفتگوى آن حضرت را با «نافع بن ازرق»،یکى از سران خوارج، از نظر خوانندگان مى‏گذرانیم :روزى «نافع» به حضور امام رسید و مسائلى از حرام و حلال پرسید. امام به سوالات وى پاسخ داد و ضمن گفتگو فرمود: به این مارقین (از دین خارج شدگان) بگو: چرا جدایى از امیر مومنان (ع)را حلال شمردید، در صورتى که قبلا خون خویش را در کنار او و در راه اطاعت از او نثار مى‏کردید و یارى اورا موجب نزدیکى به خدا مى‏دانستید؟!امام افزود: آنان خواهند گفت که او را در دین خدا حکم قرار داد. به آنان بگو: خداوند در شریعت پیامبر خود در دو مورد دو نفر را حکم قرار داده است؛ یکى در مورد اختلاف میان زن و شوهر است که مى‏فرماید:«و اگر از جدایى و شکاف میان آن‏ها بیم داشته باشید، داورى از خانواده شوهر و داورى از خانواده زن انتخاب کنید (تا به کار آنان رسیدگى کنند) اگر این دو داور تصمیم به اصلاح داشته باشند،خداوند کمک به توافق آنها مى‏کند (زیرا) خداوند دانا و آگاه است».(۶۱)دیگرى داورى «سعد بن معاذ» است که پیامبر اسلام او را میان خود و قبیله یهودى «بنى قریظه» حکم قرار داد، و او هم طبق حکم خدا نظر داد. آن‏گاه امام افزود: آیا نمى‏دانید که امیر مومنان حکمیت را به این شرط پذیرفت که دو داور بر اساس حکم قرآن داورى کنند و از از حدود قرآن تجاوز نکنند و شرط کرد که اگر بر خلاف قران راى بدهند، مردود خواهد بود؟ وقتى که به امیر مومنان گفتند: داورى که خود تعیین کردى بر ضرر تو نظر داد، فرمود: من او را داور قرار ندادم، بلکه کتاب خدا را داور قرار دادم. پس چگونه مارقین حکمیت قرآن و مردود بودن خلاف قران را گمراهى مى‏شمارند، اما بدعت و بهتان خود را گمراهى به حساب نمى‏آورند؟!«نافع بن ازرق» با شنیدن این بیانات گفت: به خدا سوگند این سخنان را نه شنیده بودم و نه به ذهنم خطور کرده بود، حق همین است ان شأ الله!(۶۲)
شهادت امام باقر ( ع ):حضرت امام محمد باقر ( ع ) ۱۹ سال و ده ماه پس از شهادت پدر بزرگوارش حضرت امام زین العابدین ( ع ) زندگى کرد و در تمام این مدت به انجام دادن وظایف خطیر امامت , نشر و تبلیغ فرهنگ اسلامى , تعلیم شاگردان , رهبرى اصحاب و مردم , اجرا کردن سنتهاى جد بزرگوارش در میان خلق , متوجه کردن دستگاه غاصب حکومت به خط صحیح رهبرى و راه نمودن به مردم در جهت شناخت رهبر واقعى و امام معصوم , که تنها خلیفه راستین خدا و رسول ( ص ) در زمین است , پرداخت و لحظهاى از این وظیفه غفلت نفرمود .
سرانجام در هفتم ذیحجه سال ۱۱۴ هجرى در سن ۵۷ سالگى در مدینه به وسیله هشام مسموم شد و چشم از جهان فروبست .
پیکر مقدسش را در قبرستان بقیع – کنارپدر بزرگوارش – به خاک سپردند .
پی نوشته های قسمت فوق :
۱-شیخ مفید، الارشاد، قم، منشورات مکتبه بصیرتى، ص ۲۶۱/*****۲-ابن شهرآشوب، مناقب آل ابى طالب،قم، موسسه انتشارات علامه، ج ۴، ص ۱۹۵/۳-اظهر من مخبئات کنوز المعارف و حقایق الاحکام و الحکم و اللطائف مالا یخفى الا على منطمس البصیره او فاسد الطویه و السریره و من ثم قیل و فیه هو باقر العلم و جامعه و شاهر علمه و ارفعه (الصواعق المحرقه، الطبعه الثانیه، قاهره، مکتبه القاهره، ص ۲۰۱). ***** ۴- سبط ابن الجوزى، تذکره الخواص، نجف، منشورات المطبعه الحیدریه، ۱۳۸۳ ه’.ق، ص ۳۳۷ – على بن عیسى الاربلى، کشف الغمه، تبریز، مکتبه بنى هاشم، ۱۳۸۱ ه’.ق، ج ۲، ص ۳۲۹ – فضل بن الحسن البدایه و النهایه، الطبعه الثانیه، بیروت، مکتبه المعارف، ۱۹۷۷ م، ج ۹، ص .۳۱۱ در بعضى از نسخه‏ها «حکم بن عیینه» ذکر شده است ولى «عتیبه» صحیح است. ر.ک به: کاظم مدیر شانه چى، علم الحدیث و درایه الحدیث، چاپ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۶۲ ه’.ش، ص ۶۷/*****۵- طبرسى، احتجاج، نجف، المطبعه المرتضویه، ۱۳۵۰ ه’.ق، ص ۱۷۶/*****۶-شیخ طوسى، اختیار معرفه الرجال (مشهور به رجال کشى)، تصحیح و تعلیق: حسن المصطفوى، مشهد، دانشگاه مشهد، ص ۱۳۶ و ۱۳۷ (حدیث شماره ۲۱۹)/ *****۷-الارشاد، قم، مکتبه بصیرتى، ص ۲۶۲/*****۸- تذکره الخواص، نجف، منشوارت المطبعه الحیدریه، ۱۳۸۳ ه’.ق، ص ۳۳۷/*****۹- دکتر آیتى، محمد ابراهیم،اندلس یا تاریخ حکومت مسلمین در اروپا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۳ ه’.ش، ص ۱۷-۱۸/*****ه ۱۰-ابن اثیر الکامل فى التاریخ، بیروت، دارصادر، ج ۵، ص ۱۱ و ۳۷ – مسعودى، مروج الذهب، بیروت، دارالاندلس، ج ۳، ص ۱۷۳ و ۱۸۲/*****۱۱- فروخ، عمر، تاریخ صدر الاسلام و الدولهالامویه، الطبعه الثالثه، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۷۶ م، ص ۱۹۷/*****۱۲- سید امیرعلى، مختصر تاریخ العرب، تعریب: عفیف البعلبکى، الطبعه الثانیه، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۶۷ م، ص ۱۲۵/*****۱۳-دکتر ابراهیم حسن، حسن، تاریخ سیاسى اسلام، چاپ چهارم، تهران، انتشارات جاویدان، ۱۳۶۰ ه.ش، ج ۱، ص ۴۰۱/*****۱۴-مسعودى، مروج الذهب، بیروت، دارالاندلس، ج ۳، ص ۱۷۵/*****۱۵-مسعودى، همان ماخذ، ص ۱۸۳/*****۱۶- ابن واضح، تاریخ یعقوبى، نجف، منشورات المکتبه الحیدریه، ج ۳، ص ۵۰/*****۱۷- سیوطى، تاریخ الخلفأ، الطبعه الثالثه، تحقیق: محمد محیى الدین عبدالحمید، قاهره، مطبعه المدنى، (افست مکتبه المثنى- بغداد) ص ۲۳۲ – ابن قتیبه، الامامه و السیامه، الطبعه الثالثه، قاهره، مطبعه مصطفى البابى الحلبى، ۱۳۸۲ ه’.ق، ج ۲، ص ۱۱۶ – سید امیر على، مختصر تاریخ العرب، الطبعه الثالثه، تعریب: عفیف البعلبکى، بیروت، دارالعلم للملابین، ص ۱۲۹/*****۱۸- ابن قتیبه، همان ماخذ، ص ۱۱۶/*****۱۹- سیوطى، همان ماخذ، ص ۲۳۲/*****۲۰-ابوحنیفه دینورى، الاخبار الطوال، تحقیق: عبدالمنعم عامر، قاهره، داراحیأ الکتب العربیه (افست انتشارات آفتاب تهران)، ص ۳۳۱/*****۲۱- ابن ابى الحدید، شرح نهج البلاغه، الطبعه الثانیه، قم، منشورات مکتبه آیه الله العظمى مرعشى النجفى، ج ۳، ص ۵۷/*****۲۲-على ع یکى از شرکت کنندگان در جنگ بدر وبیعت رضوان بود بلکه در صدر همه آنان قرار داشت. *****۲۳-خداوند به عدالت و نیکوکارى و بخشش به خویشان فرمان مى‏دهد و از کارهاى بد و ناروا و ستمگرى منع مى‏کند، شما را پند مى‏دهد تا اندرز الهى را بپذیرید(سوره نحل: ۹۰)/ *****۲۴- ابن اثیر، الکامل فى التاریخ، بیروت، دارصادر، ج ۵، ص ۴۲ و ر.ک به: مسعودى، مروج الذهب، بیروت، دارالاندلس، ج ۳، ص ۱۸۴ – ابن ابى الحدید، همان ماخذ، ج ۳، ص ۵۹/*****۲۵-ابن واضح، همان ماخذ، ص ۵۰/*****۲۶-الخصال، باب الثلاثه/*****۲۷-سیوطى، همان ماخذ، ص ۲۳۰/*****۲۸- ابن عبدربه، عقد الفرید، بیروت، دارالکتاب العربى، ۱۴۰۳ ه’.ق، ج ۴، ص ۴۳۹/*****۲۹- شمس الدین ذهبى، تذکره الحفاظ، بیروت، دارالتراث العربى، ج ۱، ص ۳/*****۳۰- ابوریه، محمود، اضوأ على السنه المحمدیه، الطبعه الثانیه، مطبعه صور الحدیثه، ص ۴۳ (من کان عنده شیئى فلیمحه)/ *****۳۱- شمس الدین ذهبى، همان ماخذ، ص ۷ – عجاج الخطیب، محمد، السنه قبل التدوین، قاهره، دارالفکر، ۱۳۹۱ ه’.ق، ص ۹۷ – ابن ماجه، سنن، بیروت، داراحیأ التراث العربى، ج ۱، ص ۱۲ – الحاکم النیشابورى، المستدرک على الصحیحین، بیروت، دارلمعرفه، ج ۱، ص ۱۰۲/*****۳۲- ابوریه، همان ماخذ، ص ۴۳ – محمد بن سعد، الطبقات الکبرى، بیروت، دارصادر، ج ۳، ص ۲۸۷ – عسکرى، سید مرتضى، نگاهى به سرنوشت حدیث، تهران، انتشارات روزبه، ۱۳۵۳ ه’.ش، ص ۲۳ – سیوطى، تدریب الراوى فى شرح تقریب النواوى، بیروت، دارالکتب العربى، ۱۴۰۹ ه’.ق، ج ۲، ص ۶۴/*****۳۳- الحاکم النیشابورى، همان ماخذ، ج ۱، ص .۱۱۰ در تذکره الحفاظ (ج ۱، ص ۷) به جاى ابوذر، ابومسعود انصارى نام برده شده است. *****۳۴-ابن ماجه، همان ماخذ، ص‏۱۱/*****۳۵-ابن ماجه، همان ماخذ، ص ۱۲/*****۳۶-بخارى، صحیح، بشرح الکرمانى، الطبعه الثانیه، بیروت، داراحیأ التراث العربى، ج ۲، ص ۶/*****۳۷- مدیر شانه چى، کاظم، علم الحدیث و درایه الحدیث، چاپ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۶۲ ه’.ش، ص ۳۰/*****۳۸- و ما ینطق عن الهوى ان هو الا وحى یوحى (سوره نجم، ۳ و ۴)/ *****۳۹- و مااتیکم الرسول فخذوه و ما نهیکم عنه فانتهوا (سوره حشر: ۷)/ *****۴۰- فاوما الى اسفتیه فقال الذى نفسى بیده ما یخرج مما بینهما الا حق فاکتب (الحاکم النیشابورى، همان ماخذ، ج ۱، ص ۱۰۴) و ر.ک به: سیوطى، تدریب الراوى، بیروت، دارالکتاب العربى، ۱۴۰۹ ه’.ق، ج ۲، ص ۶۲)/ *****۴۱-ابوریه، همان ماخذ، ص ۴۳/*****۴۲- احمد حنبل، مسند، دارالفکر، ج ۳، ص ۱۲- عبدالله دارمى، سنن دارالفکر، ج ۱، ص ۱۱۹- ابوریه، همان ماخذ، ص ۴۲/*****۴۳- نجاشى، فهرست اسمأ مصنفى الشیعه، قم، مکتبه الداورى، ص ۲۵۵ (ترجمه محمد بن عذافر)-الصدر، السید حسن، الشیعه و فنون الاسلام، لبنان، صیدا، ۱۳۳۱ ه’.ق، ص .۶۵ در بعضى نسخه‏ها «حکم بن عیینه» ذکر شده است، ولى چنانکه در چند صفحه پیش یادآورى کردیم، صحیح آن «عتیبه» است/*****۴۴-شرف الدین، السید عبدالحسین، مولفوا الشیعه فى صدر الاسلام، تهران، مکتبه النجاح، ص ۱۴-.۱۵ مرحوم سید حسن صدر مى‏نویسد: نسخه‏اى از این کتاب نزد من موجود است و بخارى در باب «کتاب العلم» از این صحیفه نقل کرده است. (تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام، تهران، منشورات الاعلمى، ص ۲۷۹)/ *****۴۵-تدریب الراوى فى شرح تقریب النواوى، بیروت، دارالکتاب العربى، ۱۴۰۹، ج ۲، ص ۶۱/*****۴۶-نجاشى، فهرست اسمأ مصنفى الشیعه، قم، مکتبه الداورى، ص ۴/*****۴۷- پیرامون بحث کتابت و تدوین حدیث، نگاه کنید به: جعفر السبحانى، بحوث فى الملل و النحل، الطبعه الثانیه، لجنه اداره الحوزه العلمیه قم المقدسه، ایران، ۱۴۱۰ ه’.ق، ج ۱، ص ۵۸-۷۳/*****۴۸-جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، که اصرار دارد پایه گذاران علوم اسلامى را جمعى از اهل تسنن معرفى کند، مى‏گوید: «نخستین کسى که در فقه کتاب نوشت ،ابوحنیفه بود»؛ در صورتى که ابوحنیفه در سال ۱۰۰ هجرى متولد شده و در سال ۱۵۰ فوت کرده است، اما ابورافع ۶۰ سال پیش از تولد ابوحنیفه درگذشته است! (السید حسن الصدر، تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام، طهران، منشوات الاعلمى، ص ۲۹۸) بنابراین جهان تسنن از اوائل قرن دوم هجرى به تدوین فقه و حدیث پرداخته ولى بزرگان شیعه از همان روزهاى اول دست به چنین کارى زده‏اند. *****۴۹-شیخ مفید، الاختصاص، تصحیح و تعلیق: على اکبر الغفارى، قم، منشورات جماعه المدرسین فى الحوزه العلمیه بقم المقدسه، ص ۲۰۱ – شیخ طوسى، اختیار معرفه الرجال (معروف به رجل کشى)، تصحیح و تعلیق: حسن المصطفوى، مشهد، دانشگاه مشهد، ص ۱۶۳ (شماره ۲۷۶)/ *****۵۰- شرف الدین، السید عبدالحسین، مولفوا الشیعه فى صدر اسلام، الطبعه الثانیه، طهران، مکتبه نجاح، ص ۶۴/*****۵۱-شرف الدین، همان ماخذ، ص ۳۶/*****۵۲-سیوطى، تاریخ الخلفأ، الطبعه الثانیه، تحقیق: محمد محیى الدین عبدالحمید، قاهره، مطبعه المدنى (افست مکتبه المثنى- بغداد) ص ۲۴۶/*****۵۳-مرجئه فرقه‏اى بودند که ایمان را عبارت از اعتقاد قلبى مى‏دانستند و هیچ یک از گناهان و اعمال ضد اسلامى را با ایمان منافى نمى‏دانستند! *****۵۴-الامامه و السیاسه، الطبعه الثالثه، قاهره، مطبعه مصطفى البابى الحلبى، ۱۳۸۲ ه’.ق، ج ۲، ص ۱۲۵/*****۵۵-ابن واضح، تاریخ یعقوبى، نجف، منشورات المکتبه الحیدریه، ج‏۳، ص ۷۰/*****۵۶-مسعودى، مروج الذهب، بیروت، دارالاندلس، ج ۳، ص ۲۰۵/*****۵۷-سید امیرعلى، همان ماخذ، ص ۱۳۹/*****۵۸- الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دینا. این آیه پس از واقعه غدیر و اعلام امامت على (ع)نازل گردید/*****۵۹- محمد بن جریر بن رستم الطبرى، دلائل الامامه، نجف، منشورات المطبعه الحیدریه، ۱۳۸۳ ه’.ق، (افست منشورات الرضى – قم) ص ۱۰۵/*****۶۰- تفصیل جریان سفر حضرت باقر (ع)به شام را «محمد بن جریر بن رستم الطبرى» در کتاب «دلائل الامامه» (ص ۱۰۵-۱۰۷) بیان نموده است و سپس مرحوم سید بن طاووس در کتاب «امان الاخطار» (ص ۶۲) و علامه مجلسى در بحارالانوار (ج ۴۶،ص ۳۰۷-۳۱۳) و تالیفات دیگر خود از این جریر نقل کرده‏اند، ولى در جزئیات قضیه اندکى اختلاف به چشم مى‏خورد. *****۶۱-وان خفتم شقاق بینهما فابعثوا حکما من اهله و حکما من اهلها ان یرید اصلاحا یوفق الله بینهما ان الله کان علیما خبیرا (سوره نسأ: ۳۵)/ *****۶۲-طبرسى، احتجاج، نجف، المطبعه المرتضویه، ۱۳۵۰، ج ۲، ص ۱۷۶/
اعضاء سایت ماکزیمم تکنیک افتخار دارند که در گرداگرد این منظومه معصوم قراردارند …..التماس دعا
www.maximumtechnic.com

سایت www.maximumtechnic.com بخش ( ۱۴ منظومه معصوم)

فرزین نجفی پور  : مسئول هیئت زمینه ساز ظهور حضرت مهدی عج

درباره ی فرزین نجفی پور

پژوهشگر برتر کشور در چند سال متوالی - مخترع برتر کشور - ثبت 61 اختراع کاربردی در زمینه های کشاورزی، آبیاری، الکترونیک، رباتیک و هوا فضا - دارای مدرک کارشناسی ارشد - ارایه بیش از 100 مقاله علمی - دریافت دهها تندیس ویژه علمی - دریافت بیش از 150 تقدیر نامه از وزارت خانه ها و مراکز علمی و پژوهشی - برپایی بیش از 150 نمایشگاه تخصصی اختراعات - پیشگام در دفاع سایبری عملی از حریم جمهوری اسلامی ایران

همچنین ببینید

فراخوان برای ساخت کلیپ مختص سایت ماکزیمم تکنیک با جایزه هر ماهه برای یک کلیپ

بدینوسیله فراخوان تهیه کلیپ ویژه سایت ماکزیمم تکنیک توسط تمامی کابران سایت اعلام میگردد. شرایط ساخت ...