خانه / زمینه ساز ظهور / زندگینامه ی آیت الله حسین انصاریان – قسمت چهارم

زندگینامه ی آیت الله حسین انصاریان – قسمت چهارم

۱۰- تفسیر حکیم (جلد ۴)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیرى است از آیات ۵۱ تا ۷۴ سوره بقره. در این مجلد نیز ادامه تفسیر و توضیح آیات سوره مبارکه بقره همراه با شرح مفاد و پیام هاى مختلف مندرج در آیات مذکور ارائه شده است. نگارنده (مفسر) با توجه به وعده خداوند به حضرت موسى (ع) در مورد مناجات چهل شبانه روزى در کوه طور نخست به ویژگى هاى عدد چهل در فرهنگ و آموزه هاى قرآن و سنت پرداخته و ضرورت راز و نیاز شبانه روزى براى رسیدن به کمال و قرب الهى را بررسى مى نماید و حس گرایى و ظاهر بینى بنى اسرائیل را نقد مى نماید. آنگاه به گذشت و عفو غیرقابل وصف خداوند متعال نسبت به بندگان خویش پرداخته و محبّت و لطف حضرت حق به‏ گناهکاران از امت هاى مختلف پیش از امربه معروف و نهى از منکر و قبل از تذکر و انتقاد را تفسیر مى نماید. وى در ادامه تفسیرآیات به شرک به عنوان بزرگترین ستم به نفس، اشاره نموده و سختى توبه و جریمه براى پذیرش توبه را به تناسب عظمت گناه دانسته و توبه بنى اسرائیل مبنى بر کشتن خود براى پذیرش توبه از سوى خداوند را تبیین مى نماید. در ادامه مباحث نگارنده به بى ادبى بنى اسرائیل به حریم نبوت حضرت موسى (ع) مى پردازد و درخواست هاى نابجا و شرم‏آور ایشان از حضرت موسى و نزول انواع عذاب پس از اعطاء انواع نعمت ها بر قوم بنى اسرائیل را شرح و توضیح مى دهد.

در بخش‏هاى دیگر تفسیر حاضر نگارنده به نوع برخوردهاى حضرت موسى (ع) با قوم بنى اسرائیل و معجزات آن حضرت اشاره نموده و استفاده هاى اخلاقى و تربیتى از داستان بنى اسرائیل و موسى (ع) در قرآن را تبیین مى نماید و فساد و سرکشى قوم بنى اسرائیل، عافیت طلبى و تن پرورى آنان و نتیجه شوم عصیان و تجاوز آنان را به تصویر مى کشد. وى براى تبیین هرچه بیشتر آیات از تمثیلات و داستان هاى متعددى استفاده مى کند و روایات و حوادث مربوط به صدر اسلام را نیز با توجه به مفاد آیات سوره بقره شرح و تفسیر مى نماید و سنت هاى خداوند در مورد قوم بنى اسرائیل و مسلمانان را برمى شمارد.

۱۱- تفسیر حکیم (جلد ۵)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

در این مجلد از این مجموعه تفسیرى نیز ادامه تفسیر آیات سوره مبارکه بقره یعنى آیات ۷۵ تا ۹۸ از این سوره‏ شرح و تفسیر گردیده است. نگارنده در تفسیر آیات از روایات، حکایات و تمثیلات متعددى استفاده نموده و نکات مهم اخلاقى، تربیتى، اجتماعى و اعتقادى مندرج در آیات را استخراج مى نماید.

وى در این بخش از تفسیر خود مباحثى درباره برخورد منافقانه گروهى از یهودیان با مؤمنان مى پردازد و اعتقادات یهودیان بر جهل خدا نسبت به امور غیبى و کتمان کردن توسط یهودیان را مورد بررسى قرار مى دهد. وى همچنین به وسعت علم خداوند به امور نهان و آشکار اشاره نموده و ضمن مذمت افکار و اخلاق یهودیان، زشتى باورکردن سخن دروغگویان و تهمت زنندگان و اتکاء به گمان و خیال و وجوب تحصیل علم و یقین، زشتى دین فروشى و عذاب دین فروشان که طعنه به یهودیان عصرپیامبر (ص) است را توصیف مى نماید. در ادامه نگارنده به برخى دیگر از اوصاف یهودیان آن زمان‏ مانند غرور و خودبزرگ بینى آنان، نژادپرستى و برترى جویى آنان برسایر اقوام و ملت ها، پندارها و اوهام یهودیان در نزدیک بودن آنان به خداوند متعال و اینکه خداوند توجه خاصى به این قوم دارد و آنها را عذاب نخواهد کرد، مى پردازد و به نقد افکار و رفتار یهودیان اقدام مى نماید. ذکر نمونه هایى از احسان پیامبراسلام (ص) به مردم به ویژه به یتیمان، ارسال پیامبران توسط خداوند براى هدایت انسان ها، نقد و ارزیابى آرزوها و رؤیاهاى یهودیان قبل از نزول قرآن، فروش سرمایه وجود انسانى به کفر، انتخاب پیامبران و نزول کتاب بر آنان براساس لیاقت و ظرفیت آنان و کیفر مخالفت با حقایق و برخى دیگر از مسائل تربیتى و اخلاقى از دیگر مندرجات این بخش از این مجموعه تفسیرى مى باشد.

۱۲- تفسیر حکیم (جلد ۶) قسمت اول‏

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۹۹ تا ۱۲۴ سوره بقره همراه با شرح و بررسى تفصیلى مفاد آیات است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نیز به همان روش سابق نگارنده ضمن ارائه آیات مورد نظر از سوره بقره و ترجمه آیات به شرح و توضیح آیات پرداخته و پیام هاى قابل استخراج از آیات اعم از پیام هاى اعتقادى، حقایق تاریخى، مسائل اخلاقى و اجتماعى، نکات تربیتى و عرفانى رابیان مى نماید. در این مجلّد نیز نگارنده به ادامه ویژگى هاى یهودیان و عهدشکنى دائم آنان على رغم روشن بودن حقانیت دین اسلام و نبوت پیامبر اکرم (ع) براى آنان اشاره نموده و با استفاده از تمثیل و داستان هاى واقعى از صدر اسلام به تبیین ماهیت‏ یهود و افکار آنان مى پردازد. نگارنده در ادامه به شرح مقام نبوت حضرت سلیمان و داستان هایى آموزنده از زندگانى و ملک سلیمان مى پردازد و با استفاده از آیات دیگر قرآن و روایات معصومین (ع) نکاتى اخلاقى و تربیتى از داستان حضرت سلیمان نقل نموده و تعصبات قومى و قبیلگى توسط یهودیان و مسیحیان برخى از مسلمانان را به شدت نقد مى نماید.

وى بر موضوع حسد عالمان یهود تأکید نموده و عواقب خطرناک حسد که منجربه قتل پیامبران زیادى در اقوام بنى اسرائیل شده است را به صورت داستان و روایت بررسى مى نماید. شرح ابعاد رسالت پیامبران الهى به ویژه پیامبر اسلام (ع) و جهل و نادانى افراد در قبال پیامبراکرم (ع) و تکیه کردن آنان بر خواسته اى غیرمعقول، توصیف اخلاق منحصربفرد پیامبر اسلام (ع) در قبال‏ مسلمانان و غیرمسلمانان، انکار پیامبر اسلام (ص) توسط مشرکین یهودیان و نصارى، شرح آیاتى از معاد و اوصاف روز قیامت، شرح عظمت و قدرت خداوند و اوصاف او با استفاده از مظاهر طبیعى در عالم هستى و تلاش پیامبراسلام براى تبیین ابعاد مختلف توحید از دیگر مباحث ارائه شده در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى است.

۱۳- تفسیر حکیم (جلد ۶) قسمت دوم‏

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۱۲۵ تا ۱۵۷ سوره مبارکه بقره است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نیز ادامه آیات سوره بقره تفسیر و شرح داده شده است و نگارنده ضمن بیان آیات و ترجمه آنها نکات مهم تفسیرى مندرج در آنها را شرح و بررسى نموده و پیام هاى مهم اخلاقى، فقهى، عبادى، تربیتى، اجتماعى و عرفانى این آیات را استخراج مى نماید. وى ابتدا به اهمیت کعبه (خانه خدا) و مقام حضرت ابراهیم پرداخته و مقام و منزلت معنوى حضرت ابراهیم و اسماعیل نزد خداوند متعال را بررسى مى نماید. در همین زمینه وى به مقام عابدان حقیقى و خصوصیات آنها اشاره نموده و طهارت ظاهرى و باطنى را با توجه به مفاد آیات مورد نظر شرح و بسط مى نماید. در ادامه نگارنده به چگونگى ساخت بناى خانه خدا (کعبه) توسط ابراهیم و اسماعیل اشاره نموده و آیات دیگر قرآن و روایات مربوط به این مسأله را بازگو نموده و داستان هاى مربوط به آن را نقل مى نماید و ابعاد ظاهرى و باطنى مناسک حج از جمله احرام، طواف، سعى و … را شرح مى کند و استفاده هاى اخلاقى و تربیتى از آیات را بیان مى نماید. در ادامه به تبیین اوصاف حضرت ابراهیم و مفهوم ملّت‏ ابراهیم و لزوم تبعیت از آن حضرت مى پردازد و به توصیف مقام و منزلت فرزندان و ذریه حضرت ابراهیم اعم از یعقوب و اسحاق و اسماعیل و ابعاد زندگانى توحیدى این پیامبران بزرگ الهى مى پردازد و موقعیت نبوت این پیامبران و حوادث مهم زمان آنان را بازگو مى کند و معارف مهم اخلاقى که از این پیامبران بازمانده است را بیان مى نماید. شرح معناى امت وسط و تطبیق آن بر امت مسلمان به ویژه شیعیان، لزوم بکارگیرى از استدلال هاى روشن براى محکوم کردن خصم به ویژه یهود و نصارى و سیره پیامبران الهى در محاجه کردن با خصم، معناى شاهد بودن پیامبر اسلام و ائمه طاهرین بر اعمال امت مسلمان، مسأله تغییر قبله از مسجدالاقصى به مسجد الاحرام، شناخت دقیق یهودیان از پیامبراسلام بنابر آنچه در تورات آمده بود و انکار حقایق در تورات، توضیحاتى‏ 

در مورد قبله در نماز، لزوم صبر در مقابل مصائب دنیا، اهمیت مسأله نماز و نکات اخلاقى دیگر مندرج در آیات ۱۵۴ تا ۱۵۷ سوره بقره از مباحث دیگر مطرح شده در این مجلّد است.

۱۴- تفسیر حکیم (جلد ۷)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۱۵۸ تا ۱۷۱ از سوره مبارکه بقره است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نیز ادامه تفسیر آیات سوره مبارکه بقره با همان سبک وسیاق مجلّدات قبل ارائه گردیده است. نگارنده نخست آیات مورد نظر را ذکر نموده و سپس ترجمه آنها را بیان کرده آنگاه به شرح و توضیح مفاد آیات مى پردازد. وى در این زمینه از آیات دیگر قرآن، روایات معصومین (ع)، داستان هاى عبرت آموز واقعى و نظریات تفسیرى برخى دیگر از مفسران شیعه و اهل سنت استفاده مى نماید. در ابتداى کتاب مباحثى درباره اهمیت ابعاد عبادى و عرفانى سعى بین دو کوه صفا و مروه که یکى از اعمال عبادى حج به شمار مى آید مطرح شده و علل تشریع سعى صفا و مروه و مفهوم شاکر و علیم بودن خداوند نسبت به کسى که بین این دو سعى مى کند بیان گردیده است. آنگاه نگارنده (مفسر) به بحث درباره کتمان حقایق به ویژه توسط دانشمندان یهود پرداخته و پنهان کردن حقیقت و احکام الهى را گامى در مسیر ضلالت افراد توصیف نموده و آن را گناهى نابخشودنى مى داند. در ادامه به مسأله خلود کفار و معاندان در جهنم اشاره نموده و باقى ماندن آنان بر کفر خویش تا زمان مرگ و مفهوم لعنت خداوند و فرشتگان بر چنین افرادى را مورد بحث و بررسى قرآنى و روایى قرار مى دهد. 

در فرازى دیگر از تفسیر نگارنده به مسأله توحید اشاره کرده و آن را اساس همه حقایق و ارزش ها دانسته و زمینه تزکیه نفس و اخلاص نیت را در پرتو اعتقاد به توحید واقعى قابل تحقق ارزیابى کرده و مبانى توحید و شرک و استدلال هاى متعدد بر امر توحید و ابعاد مختلف آن با رویکردى روایى ارائه نموده است.

در بخش دیگرى از تفسیر آیات نگارنده به لزوم تفکر و اندیشه فراوان در آیات الهى و امور مختلف و آثار قدرت و رحمت خداوند متعال مى پردازد و تفکر در امر آسمان ها، زمین، شب و روز، کشتى هاى روان در دریاها، باران، باد و سایر مظاهر طبیعى و آثار و برکات آنها را مورد تأکید قرار مى دهد و روایات و مطالب علمى متعددى در این زمینه نقل مى نماید. ارائه مباحثى درباره حقیقت محبت به خدا و تبعات آثار آن، محبت به‏ غیرخدا و پیامدهاى آن، لزوم استفاده از امور حلال خداوند و پرهیز از مال حرام و گناهان، شگردهاى شیطان براى آلوده کردن انسان ها به انواع منکرات و امور فحشاء و مذمت برخى از انسان ها به خاطر پیروى کورکورانه از آباء و اجدادشان بدون تفکر در صحت و ستم اعمال و عقاید آنان از دیگر مباحثى است که در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى به آنها پرداخته شده است.

۱۵- تفسیر حکیم (جلد ۸)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۱۷۲ تا ۱۸۹ از سروه مبارکه بقره است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نیز ادامه آیات سوره بقره با همان روش سابق مفسر مورد شرح و توضیح قرار گرفته است. نگارنده نخست‏ آیات مورد تفسیر را ذکر نموده و سپس ترجمه آنها را بیان کرده، آنگاه مفاد و پیام هاى مندرج در آیات را بیان مى نماید. وى در این آیات ابتدا به بحث درباره رزق طیب که از جانب خداوند متعال به بندگان مى رسد و لزوم شکر نعمت هاى ظاهرى و باطنى خداوند مى پردازد و برخى از امور حرام شده از مواهب طبیعى را شرح داده و موارد استثناء حرمت آنها را نیز بررسى مى نماید. در ادامه به تناسب مباحث ارائه شده نگارنده به تبیین حرام و حلال خداوند مى پردازد و استفاده درست از نعمت هاى الهى به ویژه نعمت بدن و سلامت آن را شرح مى نماید و قوانین بهداشتى اسلام را توضیح مى دهد و برخى از دستورات دینى مبنى بر استفاده از میوه ها و سبزیجات را در ضمن نقل روایاتى از معصومین (ع) ذکر مى کند. 

نگارنده همچنین با استفاده از علوم روز به برخى از عجائب عالم هستى اشاره نموده و لزوم شکر و تعظیم در برابر قدرت الهى را گوشزد مى نماید.

در ادامه تفسیر آیات نگارنده به اوصاف مؤمنان با تقوى در قرآن کریم اشاره نموده و اتصاف به اخلاق اسلامى و ایمان به روز قیامت، ملائکه، قرآن و پیامبران، اقامه نماز، پرداخت زکات، وفاى به عهد، صبر در مصائب را از جمله مهمترین اوصاف مؤمنان مى شمارد و نکاتى اخلاقى و تربیتى و اعتقادى متناسب با آیات مورد تفسیر خویش را بیان مى کند و داستان هاى آموزنده و روایات اخلاقى دراین زمینه نقل مى نماید. لزوم وصیت در اسلام و اصلاح ذات بین، اهمیت روزه و احکام و برکات آن، اهمیت و عظمت ماه مبارک رمضان و آثار آن و اهمیت عبادت و نزول قرآن و قرائت آن از مباحث دیگر ارائه شده در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى است.

۱۶- تفسیر حکیم (جلد ۹)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۱۹۰ تا ۲۲۰ از سوره مبارکه بقره است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نیز ادامه تفسیر و توضیح آیات سوره بقره با همان سبک تفسیرى مفسر محترم آمده است. نگارنده ابتدا آیه مورد نظر را ذکر نموده و سپس ترجمه آیات و آنگاه شرح و تفسیر آیات را ذکر مى کند. در خلال تفسیر نگارنده به نکات ادبى در تفسیر آیات و یا شأن نزول و سبب نزول آیات نیز اشاره نموده و پیام ها و مطالب مهم مطرح شده در آیات را با استفاده از آیات دیگر قرآن، روایات معصومین و داستان هاى مرتبط با آیه‏ بیان مى نماید. در ابتداى این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نگارنده به وجوب نبرد با دشمنان محارب، حرمت تجاوز به دیگران، شرایط جهاد در راه خدا، حرمت فتنه انگیزى، حرمت جنگیدن در ماه هاى حرام، لزوم پذیرش آتش بس در مواقع لزوم، وجوب هزینه کردن مال در راه جهاد و جنگ با دشمنان خدا و حرمت جنگ ابتدایى و وجوب دفاع از کیان اسلامى اشاره مى نماید و فرهنگ جهاد و جنگ در اسلام را تشریع مى کند.

در ادامه نگارنده به مسائل اخلاقى و رعایت اخلاق در جنگ و جهاد در راه خدا اشاره نموده و به بحث تفصیلى درباره احکام و مناسک حج و ابعاد تربیتى و انسان ساز حج مى پردازد و لزوم پرداخت صدقه، رعایت اعتدال در پرداخت صدقات را بیان مى کند. در ادامه نگارنده به لزوم مسأله تقوى و زهد و به فکر مسائل اخروى بودن مى پردازد و پیروى نکردن‏ از خطوات و همزات شیاطین و شرح و بررسى راه هاى مکر و حیله شیطان براى شکست دادن انسان را با توجه به آیات مورد نظر در سوره هاى قرآن را بیان مى نماید و دستوراتى اخلاقى و تربیتى به همراه داستان هاى عبرت آموز در این زمینه ارائه مى کند. حرمت شرب خمر و قمار و آثار و تبعات منفى دنیوى و اخروى آن، بیان مسأله انفاق، هجرت و جهاد در راه خدا، لزوم تفکر در آیات الهى و رسیدگى به امور یتیمان و اصلاح امور مردم از دیگر مباحث ارائه شده در این مجلّد است که در قالب تفسیر آیات ۲۱۰ تا ۲۲۰ سوره بقره بیان گردیده است.

۱۷- تفسیر حکیم (جلد ۱۰)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۲۲۱ تا ۲۵۴ از سوره مبارکه بقره است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى نیز ادامه آیات سوره بقره با همان روش تفسیرى سابق ارائه شده است. نگارنده ضمن بیان آیات و ترجمه آنها به شرح و توضیح آیات پرداخته و از منظرى ادبى، تاریخى، فقهى، اجتماعى، اخلاقى و تربیتى به تبیین آیات مورد نظر مى پردازد و سعى دارد با نقل روایات و داستان هاى متناسب با مفاد آیات به انتقال دقیق مطلب به مخاطبان خویش اقدام کند.

در این مجموعه از آیات نگارنده مطالب مهمى درباره ازدواج، قاعدگى زنان و مسائل مربوط به حیض و طهارت زنان، تمکین کردن زنان در برابر حقوق شوهران خویش، طلاق و مسائل مربوط به آن از جمله مجوزهاى شوهر براى رجوع زن پس از طلاق، وجوب پرداخت مهریه به زن و رعایت سایر حقوق انسانى زن در ایام طلاق و ازدواج، احکام فقهى و اخلاقى شیردادن زنان به فرزندان خویش، وجوب تأمین خوراک و پوشاک براى زنان در ایام رضاعت (شیردادن به فرزند)، وظیفه زن پس از مرگ شوهر و آزاد بودن براى ازدواج بعدى پس از طى شدن ایام عده وفات، احکام طلاق پیش از آمیزش جنسى زن و مرد، هزینه زندگى زن پس از مرگ شوهر و طلاق گرفتن از شوهر، بررسى و حقوق زنان نسبت به کالا و وسایل زندگى پس از طلاق ارائه مى کند و از آیات دیگر قرآن کریم و روایات در تبیین این مسائل کمک گرفته و دیدگاهاى تفسیرى و فقهى سایر فقهاء و مفسران را نیز در برخى از موارد منعکس مى نماید. نگارنده به مسأله نیکى کردن و اخلاق حسنه در قبال‏ زنان تأکید فراوانى مى نماید و نوع رفتار زنان با مردان و بالعکس را شرح مى کند. در ادامه مفسر (نگارنده) مباحثى در مورد قرض دادن و مباحث اخلاقى و فقهى مربوط به آن، قتال و جهاد در راه خدا و اهمیت آن، مباحثى درباره جالوت و طالوت و حضرت داود (ع) بیان مى کند و داستان ها و روایاتى دراین باره نقل مى نماید و استفاده هاى اخلاقى و تربیتى از آیات مربوط به طالوت و جالوت، داود و سایر پیامبران مى نماید.

۱۸- تفسیر حکیم (جلد ۱۱)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات ۲۵۵ تا پایان سوره مبارکه بقره است. در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى ادامه آیات سوره بقره تا پایان این سوره مورد شرح و توضیح قرار گرفته است. نگارنده مانند مجلّدات قبل نیز ابتدا آیات را ذکر مى کند و سپس ترجمه آنها را بیان مى کند و سپس با استفاده از آیات دیگر قرآن کریم، روایات معصومین (ع) و دیدگاههاى تفسیرى مفسران بزرگ شیعه به تبیین مفاد آیات مى پردازد و پیام هاى مهم اخلاقى، اعتقادى، فقهى و عبادى آنها را استخراج مى کند. در ابتداى این آیات که مربوط به آیات آیه الکرسى است. نگارنده به تفسیر مسأله توحید و نفى شرک مى پردازد و برخى از صفات ثبوتیه و سلبیه خداوند متعال را شرح مى کند و علم بى انتهاى الهى و شفاعت با اذن پروردگار را مورد بررسى قرار مى دهد. وى در ادامه با استفاده از مبانى اعتقادى شیعه به مسأله مهم امامت و رهبرى در قرآن اشاره کرده و صحت مسأله توحید را بدون مسأله امامت امرى ناتمام ارزیابى‏ مى کند و ایمان به خداوند متعال را به همراه کفر به طاغوت که مظهر ولایت غیرالهى و غیراولیاى خداست مورد قبول مى داند. در ادامه نگارنده به توصیف کرسى با استفاده از روایات معصومین (ع) پرداخته و مسأله خلود در بهشت و جهنم را مورد استدلال قرآنى و روایى قرار مى دهد. مسأله پذیرش دین و عدم اکراه در پذیرش دین نیز از مباحث بعدى این کتاب است که نگارنده به وجوه عقلانى ضرورت دین و قبول آن مى پردازد لزوم بکارگیرى عقل و خرد را در مسائل دینى مورد گوشزد قرار مى دهد. نگارنده با توجه به مظاهرطبیعى و لزوم تفکر درآنها مى پردازد و به تبیین مسأله مال حلال و پاک و پرهیز از مال حرام و خبیث و اهمیت آن در اسلام مى پردازد و نکات اخلاقى و تربیتى از آیات مربوط به آن استخراج مى نماید. در قسمت هاى بعدى نگارنده به اهمیت انفاق و جلوگیرى‏ شیطان از آن اشاره مى نماید و حربه هاى شیطان براى به فقر کشاندن افراد را معرفى مى کند. شرح معناى حکمت و آثار و برکات آن، اهمیت صدقه هاى پنهانى، مبحث هدایت، اهمیت انفاق، لزوم پرهیز از ربا و اهمیت قرض دادن و مهلت دادن به بدهکار، اهمیت تقواى الهى، اهمیت مسأله اداى دین و ابعاد حکومت و فرمانروایى خداوند در دیگر مباحث ارائه شده در این مجلّد از این مجموعه تفسیرى است.

۱۹- تفسیر حکیم (جلد ۱۲)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر سوره آل عمران و شرح و توضیح آیات این سوره است. در این قسمت از مجموعه تفسیرى تحت عنوان «تفسیر حکیم» سوره آل عمران ارائه شده است و سبک‏ تفسیرى مؤلف نیز مانند مجلدات گذشته مى باشد. بدین صورت که وى ابتدا آیه مورد نظر را ذکر کرده و سپس ترجمه آیات را آورده و پس از آن نیز به توضیح نکات تفسیرى و شرح و توضیح مفاد آیات مى پردازد. نگارنده در تفسیر آیات این سوره مبارکه از آیات دیگر قرآن، روایات معصومین (ع) و دیدگاه هاى تفسیرى مفسران برجسته شیعه مانند طبرى، عیاشى و تفاسیر معاصر مانند المیزان بهره گرفته و از علوم روز نیز براى تبیین برخى از آیات استفاده نموده است. نگارنده براى شرح مفاد برخى از آیات هم چنین از شأن نزول آیات و حوادث دروان نبوت پیامبر اسلام (ص) نیز بهره جسته و برخوردهاى پیامبر اسلام (ص) با یهودیان و مخالفان را منعکس مى کند. شرح مباحث مربوط به توحید و سایرعقاید اسلامى مانند امامت و معاد، بیان مسائل اخلاقى در خلال تفسیر آیات این سوره، شرح مباحث مربوط به آثار خداوند در جهان هستى و نظم موجود در عالم، استنباط و استدلال متعدد براى اثبات وجود خداوند و قانع کردن معاندان و منکران، شرح موقعیت والاى انبیاء و اولیاى الهى به ویژه امامان معصوم (ع)، معجزات پیامبران الهى به ویژه پیامبر اسلام (ص) در قبال یهودیان و مسیحیان، مبارزه پیامبر گرامى اسلام با انواع خرافات و انحرافات اخلاقى و اجتماعى زمان خویش و آزار و اذیت هاى ایشان و کسانى که به ایشان ایمان آوردند از دیگر نکات برجسته مندرج در این مجلّد است. نگارنده براى برخى ازمباحث و نظرات تفسیرى خویش مؤیداتى از سایر تفاسیر همراه با آدرس آنها ارائه مى نماید. 

۲۰- تفسیر حکیم (جلد ۱۳)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان.

تفسیر آیات اول تا چهل و دوم از سوره مبارکه نساء است. در این مجموعه تفسیرى که کتاب حاضر مجلد سیزدهم از آن است، نگارنده نخست آیه مورد نظر را ذکر کرده سپس ترجمه اى روان از آیه ارایه مى کند، آنگاه شرح و توضیحى اجمالى در مورد محتواى اصلى آیه مطرح کرده و پس از آن به شرح تفصیلى مباحث اخلاقى، اجتماعى، فقهى، اعتقادى و تفسیرى آیه مى پردازد.

در این مجلد نخست آیات ابتدایى سوره نساء مورد شرح و تفسیر قرار گرفته و داستان خلقت آدم و حوا و گسترش نسل از آن دو نفر و همچنین سفارش قرآن به تقوا و آثار مهم تقوا در ساخته شدن انسان بیان گردیده است. در ادامه سفارش به‏ خویشاوندان و اهمیت صله رحم و آثار بد قطع رحم مطرح شده و پرهیز از ظلم، رعایت عدالت در همه امور، رعایت اموال یتیمان و حقوق سایر مردم، چند همسرى و رعایت حقوق زن از منظرى اخلاقى مورد بحث و بررسى قرار گرفته است، نویسنده در مبحث تعدد زوجات و ابعاد مختلف اخلاقى و اجتماعى آن، این مسأله را از منظرى فقهى نیز بررسى کرده و دیدگاه هاى فقهاى شیعه و اندیشمندان سایر ادیان و مذاهب را در مورد حقوق زن در صورت چند همسرى مرد را بررسى نموده است وى معتقد است در مورد مسأله تعدّد زوجات على رغم تمامى حملاتى که از سوى مغرضین به دین اسلام صورت گرفته است، قوانین متین و محکمى که ابعاد انسانى، اخلاقى و حقوقى را در برگرفته و ضامن حفظ حقوق زنان و اعتبار انسانى آنان باشد در دین اسلام وضع شده است. وى همچنین به آثار اخلاقى و اجتماعى پدیده چند همسرى در مناطقى از دنیا که این فرهنگ در آنجا رایج است اشاره کرده، و در مجموع پدیده تعدد زوجات را باعث آرامش اخلاقى و اجتماعى عنوان کرده است. در بخش هاى دیگرى از کتاب نگارنده به مسأله ازدواج، خانواده و سایر حقوق متقابل در خانواده اشاره نموده و مسایل اقتصادى در زندگى مشترک، احکام ارث زنان و سایر افراد ارث برنده در خانواده، رعایت دقیق مسایل حلال و حرام الهى و ضرورت عدم تجاوز از حدود الهى و آثار تقواى الهى را بررسى نموده است. در ادامه تفسیر آیات این سوره احکام مربوط به زنا و شهادت دادن به آن، آمرزش گناهان و پذیرش توبه، شرایط ارث بردن از زنان، اهمیت و جایگاه زن در اسلام و تشکیل خانواده، اهمیت کار و تلاش اقتصادى و مدیریت امور مالى خانواده، نحوه معاشرت با زنان و بایسته هاى اخلاقى و فقهى آن و ضرورت پرهیز از ظلم بردیگران بیان شده است. نگارنده در تبیین مفاد آیات از روایات، دیدگاه هاى تفسیرى مفسران شیعه و اهل سنت و دیدگاه هاى فقهى فقهاى امامیه بهره برده است. گرایش نویسنده در تفسیر گرایشى اخلاقى و اجتماعى است و به مسایل اخلاقى و اجتماعى روز جامعه ما و بشر امروز توجه ویژه اى نموده است.

۲۱- تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (جلد ۱)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان، چاپ اول، ۱۳۸۸، ۴۲۸ صفحه، وزیرى.

شرح مفاهیم اخلاقى، تربیتى و عرفانى صحیفه سجادیّه است. در این نوشتار ابتدا به توصیف کتاب گرانقدر صحیفه سجادیه و محتواى نورانى این کتاب‏ پرداخته شده وگوشه اى از حیات پرفروغ امام على بن الحسین السجّاد (ع) و هم چنین عبادت و علم و حالات عرفانى امام زین العابدین (ع) بیان گردیده است. و دیدگاه برخى از اندیشمندان را در مورد محتواى مناجات هاى امام سجّاد (ع) و اخلاق و ابعاد معنوى آن حضرت منعکس مى نماید. در ادامه چندین حکایت از سیره اخلاقى و عرفانى امام سجّاد (ع) نقل شده و روایاتى از معصومین (ع) در وصف آن حضرت بیان مى گردد. آنگاه درباره حقیقت دعا و اهمیت و ارزش آن و مداومت کردن برآن مطالبى ذکر کرده و آثار دعا در رفع بلاها را بررسى مى نماید. وى صحیفه سجادیه را گنجینه اى بى نظیر در باب خداشناسى ارزیابى کرده و خداشناسى را در سه امر فطرت، مطالعه و دقت در امور موجودات عالم و استدلال و حکمت عقلى منحصر مى نماید. در ادامه نگارنده به بررسى اسناد صحیفه سجادیه پرداخته و سپس به شرح مضامین دعاى موجود در این کتاب مى پردازد. در دعاى اول به بحث درباره توحید و ستایش حق تعالى پرداخته شده و حقیقت حمد وشکر و ستایش حق و تفسیر «الحمدلله» از منظر عرفانى و از دیدگاه برخى از عرفا و شعرا بررسى مى گردد. در ادامه به تفسیر توحید از نگاه على (ع) در نهج البلاغه اشاره شده و درک حقیقت توحید و خداشناسى مستلزم درک و فهم علم باطن دانسته شده است. وى سپس به امکان مسأله رؤیت خداوند به چشم دل پرداخته و با توجه به آیات محکم و متشابه، مسأله رؤیت خداوند را از آیات متشابه دانسته که تنها تفسیر آن به عهده راسخان در علم یعنى ائمه (ع) مى باشد. خداشناسى از راه طبیعت و از راه عقل و فلسفه عنوان بحث بعدى این کتاب است که در آن ادله مربوط به توحید را از این دریچه بررسى نموده و سخنانى از على (ع) در این باره نقل‏ کرده است. در ذیل شرح مفاد کلام امام سجاد (ع) در مسأله توحید نگارنده به امورى مانند: حقیقت معرفت، علم و اولیت خداوند، خداشناسى در کلام امام موسى بن جعفر (ع)، مسأله خلقت در آیات قرآن و روایات و اسرار آن، نظریه برخى از دانشمندان درباره خلقت و آفرینش، بیان گوشه هایى از جهان خلقت و بدن انسان و عظمت و شگفتى هاى آن، تفسیر مسأله هدایت تکوینى موجودات، نقش عقل و نبوت در هدایت انسان ها، حقیقت رزق و روزى و رزاقیت خداوند در قرآن، تقابل دنیا و امور معنوى، طلب مال حلال در روایات، ارزش عمر در روایات، تبیین معناى علم شریعت و طریقت و مراتب آن ها، قدردانى از نعمت هاى الهى و استفاده درست از آن ها، حقیقت مرگ در آیات و روایات، منازل قبر و برزخ در آیات و روایات، معرفى اعمال نجات بخش و زیان بخش (در قیامت)، مقام حمد و ابزار آن، حقیقت و ماهیت حضرت محمد (ص) و اهل بیت (ع)، بررسى مقام حقیقى انسان و مقام خلافت الهى او، تکمیل نفوس و تزکیه ارواح، راه شناخت خدا به وسیله دقت در ساختمان گیاهان، مراحل تربیت نفس، ارتباط امامت و نبوت در رسیدن به ربوبیت، اخلاص در توحید و معناى کفر و فسوق پرداخته و آن ها را شرح مى دهد.

شایان ذکراست این‏اثرپیش ازاین در هفت مجلد با عنوان «دیار عاشقان: تفسیر جامع صحیفه سجادیه حضرت زین‏العابدین (ع)» منتشر شده بود وازآنجایى که این کتاب، هم اکنون در زمره کتب مرجع و مورد توجّه خاص محقّقان علوم اسلامى و اندیشمندان و فرهیختگان قرار گرفته و افراد متعدّدى از فضلاى حوزه علمیه و گروهى از اندیشمندان دانشگاهى، این اثر را مرجعى براى آثار تحقیقى خود قرارداده‏اند. چاپ جدید دوازده جلدى کتاب حاضرازامتیازات‏ فراوانى نسبت به چاپ‏هاى قبلى داشته که مى‏توان به موارد زیر اشاره نمود: ۱- حروفچینى و مقابله متن با دست نوشته مؤلّف. ۲- بازبینى متن و اعمال بازنگرى «به اشراف مؤلّف». ۳- موضوع‏گذارى جهت سهولت دسترسى به مطالب. ۴- ویرایش ادبى متن فارسى و عربى. ۵- بازنگرى اعراب و ترجمه روایات. ۶- جایگزینى ترجمه جدید مؤلّف از آیات قرآن مجید، نهج‏البلاغه، صحیفه سجادیه. ۷- استخراج منابع و تطبیق روایات با مصادر روایى شیعى و سنّى. ۸- اضافه کردن بیش از ۲۵۰ موضوع، «تحت اشراف مؤلّف» به برخى فرازهایى که قبلًا شرح نشده بود. ۹- تلطیف در اشعار کتاب و شناساندن شاعر. ۱۰- شماره‏گذارى فرازهاى صحیفه سجادیه. ۱۱- تنظیم ترجمه‏هاى مربوط به فرازهاى دعا، به صورت جداگانه. ۱۲- تنظیم فهارس متنوّع در مجلّدى مستقل. ۱۳- تنظیم فهرست موضوعى مطالب در مجلّدى مستقل. ۱۴- ارائه‏ داستان‏هاى کتاب در مجلّدى مستقل. ۱۵- حذف برخى از مطالب که مناسب امور اجتماعى سال‏هاى تألیف کتاب بوده و دخلى در موضوع کتاب نداشته است.

۲۲- تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (جلد ۲)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان، چاپ اول، ۱۳۸۸، ۴۱۰ صفحه، وزیرى.

شرح مباحث موجود در صحیفه سجادیه از دیدگاه عرفانى، اخلاقى، اعتقادى و تربیتى است. در مجلّد دوم از این مجموعه نیز ادامه دعاى اول از صحیفه سجادیه در باب توحید و ستایش حق تعالى مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. نگارنده به ادامه مباحث در باب برزخ به مواقف برزخ و ظلمات آن در کلام برخى از بزرگان مانند علامه طباطبایى و مفهوم مواقف الاشهاد را در کلام ایشان بیان مى‏ کند. سپس به معانى نفس و حقیقت آن اشاره نموده و کلام حاج ملاهادى سبزوارى را در آفرینش آدم و محاسن خلق را بیان کرده و دیدگاه برخى از بزرگان را درباره رزق، غذاى روحانى و فقر و غنى منعکس کرده و روایاتى در این باب مطرح مى نماید. در ادامه به تفسیر معناى شکر، مراحل آن، عاقبت ناشکرى، حقیقت تکلیف و هدف از آن و معناى اتمام حجّت کردن خداوند بر بشر مى پردازد و حقیقت هلاکت و سعادت را در قرآن و روایات بررسى مى نماید و امتحان الهى را راه شناخت سعید از شقى عنوان مى کند. حمد فرشتگان و موجودات، حمد در کلام امیرالمؤمین (ع) و پیامبر اسلام (ص) از مباحث دیگر کتاب است که در شرح دعاى اول صحیفه سجادیه به آن ها اشاره شده است. در شرح دعاى دوم صحیفه سجادیه که درباره صلوات بر محمد (ص) و بیان اوصاف آن حضرت است، نگارنده به توصیف حقیقت‏ محمدیه از دیدگاه آیات و روایات پرداخته و دیدگاه ملاعبدالرزاق فیاض لاهیجى را در این رابطه بیان مى کند. در ادامه نسبت بین حقیقت محمدى و انسان کامل، راز خلقت حضرت محمد (ص)، بشارت انجیل بر وجود و ظهور محمد (ص)، معرفى القاب و کنیه هاى پیامبراسلام (ص) و شرح حوادث دوران کودکى، نوجوانى و جوانى پیامبر به ویژه مسأله ازدواج آن حضرت با خدیجه (س) را بیان نموده و اخلاق و موقعیت ویژه حضرت محمد (ص) در میان پیامبران را از دیدگاهى روایى بررسى مى کند و گوشه هایى از سیره اخلاقى آن حضرت را منعکس مى کند.

سیر در آفاق و انفس و تفسیر پدیده هاى علمى عالم هستى از مباحث بعدى کتاب است که نگارنده در آن به انعکاس دیدگاههاى دانشمندان علم جدید در مورد شگفتى هاى خلقت پرداخته و آیات آفاقى و انفسى قرآن را مطرح و شرح مى نماید. وى ذیل شرح دعاى دوم از صحیفه سجادیه به مباحثى مانند: برخورد کفار با آیات قرآن، نامه اعمال در قرآن، انذار مردم در قرآن، اسلام آوردن سلمان فارسى، رسالت پیامبر براى بشریت، اجابت دعا، ایمان به خدا و فرشتگان و کتب الهى، ایمان به غیب، اوصاف مؤمنان واقعى و درجات آنان، صورت برزخى اعمال از نظر پیامبر اسلام (ص)، برخى آموزه هاى نبوى مانند: آثار سوء بازیچه گرفتن دین، نفخ صور، انذار با قرآن، تبعیت از وحى، قبح دشنام، نماز و زکات، مرگ، تزکیه نفس، راه رسیدن به ولایت، معراج، مراحل نفس، آثار حسنات و سیئات نفسانى، بندگى حقیقى خدا، ریشه هاى سیئات اخلاقى و راه هاى علاج آن ها، حالات مختلف نفس در قرآن، مراتب نفس از دیدگاه ملاصدرا و ملاهادى سبزوارى، آثار بد متابعت از هواى نفس، توصیف پیامبر (ص) در نهج البلاغه و صفات برجسته آن حضرت‏ اشاره کرده و از منظر قرآنى و روایى به شرح و بررسى آن ها پرداخته است.

۲۳- تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (جلد ۳)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان، چاپ اول، ۱۳۸۸، ۳۷۰ صفحه، وزیرى.

ادامه شرح و تفسر ادعیه صحیفه سجادیه با رویکرد اخلاقى و عرفانى و شرح دعاى دوم و سوم و چهارم آن است. نگارنده در ادامه شرح مقام و منزلت حضرت محمد (ص) و مقام نبوت آن حضرت که در دعاى دوم صحیفه سجادیه آمده است، به بررسى مقام نبوت آن حضرت در آیات و رویات پرداخته و ضمن بیان نقش خانواده در دین به معرفى خاندان پیامبر (ص) در نهج البلاغه پرداخته و شکایت پیامبر (ص) از برخى از بستگان و مباهله آن حضرت همراه با اهل بیت خود اشاره مى کند. پیامبر (ص) و عصر جاهلیت، اوضاع مردم در عصر جاهلیت، دشوارى هاى پیامبراسلام (ص) در راه تبلیغ دین اسلام و تحمل سختى هاى آن، تأثیر موعظه در هدایت مردم و مقام رفیع پیامبر (ص) در دنیا و آخرت از مباحث پایانى مربوط به شرح و تفسیر دعاى دوم صحیفه سجادیه است. در شرح دعاى سوم تحت عنوان درود بر فرشتگان نگارنده به بحث درباره حقیقت فرشتگان از دیدگاه قرآن پرداخته و ایمان فرشتگان، عبادت و دعاى فرشتگان و مأموریت هاى مختلف فرشتگان را بررسى مى نماید و روایاتى در مورد اصناف فرشتگان الهى و وظایف آنان نقل مى نماید. معانى عرش و کرسى و حاملان عرش در کلام علامه مجلسى و علامه طباطبایى از مباحث بعدى کتاب است. در ادامه نگارنده به حقیقت صوراسرافیل در آیات و روایات پرداخته و عالم آخرت و حقایق آن را توصیف نموده و به معرفى فرشتگان مانند جبرئیل، میکائیل و ملائکه حُجُب مى پردازد و اوصاف و ویژگى هاى مختلف فرشتگان مانند عدم پیروى از هوا و هوس را بیان کرده و آثار منفى پیروى از هواى نفس را بررسى مى نماید. بندگى کردن فرشتگان یکى دیگر از خصوصیات آن هاست که نگارنده در ذیل آن به بیان انواع بندگى در آیات و روایات و معرفى برخى از بندگان حقیقى در قرآن مى پردازد. انواع فرشتگان در قرآن مانند فرشتگان عذاب، فرشتگان رحمت، فرشتگان پیام آور، فرشتگان نگهبان و کاتب اعمال، فرشتگان مرگ، فرشتگان بازپرس در قبر، فرشتگان مأمور بهشت و جهنم، معرفى فرشتگان مالک، رضوان و خزانه دار از مباحث پایانى مربوط به فرشتگان است که ذیل شرح دعاى سوم صحیفه سجادیه به آن ها اشاره شده است. سپس نویسنده به شرح دعاى چهارم صحیفه سجادیه مى پردازد که مضمون آن درود برپیروان انبیاى الهى‏ (ع) است مى پردازد و مباحث مختلفى در ذیل این دعا بیان مى کند. مباحثى مانند: دعوت انبیاى الهى به هدایت انسان، هدایت انبیاء و مبارزه با شیطان، حقیقت طوایف انسان ها، اقسام حیات در قرآن، حقیقت دعوت انبیاء، زندگى حقیقى از دیدگاه روایات، مساوى بودن صحابه پیامبر (ص) با سایر مردم، نقد دیدگاه هاى متعصبانه در مورد عدالت همه صحابه، اثبات فسق و فجور برخى از صحابه پیامبراسلام (ص)، هجرت در قرآن و سنّت، حقیقت مودّت اهل بیت (ع) و لزوم آن، معرفى تابعین، سعادت پیروان انبیاء تا روز قیامت، شناخت اسماء و صفات الهى و مراتب معرفت اسماء الهى، که ذیل شرح دعاى چهارم صحیفه سجادیه به آن ها پرداخته شده است. 

۲۴- تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (جلد ۴)

استاد حسین انصاریان، انتشارات دارالعرفان، چاپ اول، ۱۳۸۸، ۴۳۶ صفحه، وزیرى.

ادامه شرح و بررسى دعاهاى صحیفه سجادیه از دیدگاه اخلاقى و عرفانى است. در این مجلّد نیز ادامه دعاى چهارم و شرح دعاى پنجم از صحیفه سجادیه بیان گردیده است. نگارنده ابتدا معانى اسماء و صفات الهى مانند: الله، واحد، احد، صمد، اول، آخر، سمیع، بصیر، قدیر، قاهر، على اعلى، باقى، بدیع، بارى، اکرم، ظاهر، باطن، حى، حکیم، علیم، حلیم، حفیظ، حق، حسیب، حمید، حفى، رب، رحمن، رحیم، رزّاق، رقیب، رئوف، رائى، سلام، مؤمن، مهیمن، عزیز، جبار، متکبر، سیّد، سبوح، شهید، صادق، صانع، طاهر، عدل، عفوّ، غفور، غنى، غیاث، فاطر، فرد، فتّاح، فالق، قدیم، ملک، قدوس، قوى و دیگر اسماء و صفات خداوند را بیان نموده و زهد در دنیا و آماده شدن براى جهان آخرت و آمادگى مرگ را از اوصاف پیروان اولیاى الهى دانسته است. وى در ادامه به ویژگى هاى صحابه و تابعان حقیقى پرداخته و ایمان واقعى و معناى شریعت و طریقت را بیان مى کند. شناخت ولایت و امامت، بازگشت به سوى پروردگار در روایات، حالات مرگ و حکمت آن، امتحان الهى و راه نجات از جهنم از مباحث پایانى شرح فرازهاى دعاى چهارم صحیفه سجادیه است. در شرح دعاى پنجم صحیفه سجادیه دعاى امام سجاد (ع) درباره خود و دوستانش بیان شده است و مباحثى مانند عجائب عظمت حق در عالم حیوانات وگیاهان، موجودات خاک و کرات دیگر مانند خورشید و عجائب بدن انسان را بیان نموده و مقام انسان در عبادت را بررسى مى کند. وى به انحرافات موجود در باب اعتقاد به عظمت حق اشاره نموده و بى نهایت بودن قدرت و دلایل آن را بیان مى کند. در ادامه نگارنده دیدگاه علامه طباطبایى را در مورد حکومت خداوند و کلام امام على (ع) را در مورد قدرت حق بازگو کرده و اوصاف قدرت خداوند را از زبان حضرت بیان مى کند. آزادى از خزى دنیا و عذاب آخرت عنوان مبحث بعدى است که نگارنده در ذیل آن به طرق تحصیل سعادت و راه هاى خلاص از نقمت الهى در کلام معصومین (ع) اشاره نموده و علت نزول نعمت و بلا در دنیا و آخرت را گناهان انسان دانسته و انواع گناهان و آثار منفى آنان را بررسى نموده است.

رحمت واسعه خداوند در قرآن و روایات، مسأله قرب الهى، کرامت انسان، رسوایى مجرمان در پیشگاه خداوند، زیربناى سعادت انسان ها، خودشناسى و ارزش آن، ارزش عمر، راه هاى امنیت از شرشیطان، قناعت و رسیدن به حیات طیبه در پرتو آن، اهمیت جود و سخاوت، دعوت‏ 

به حق و اهمیت تبلیغ دین از دیگر مباحثى است که نگارنده در ذیل شرح دعاى پنجم صحیفه سجادیه به آن ها پرداخته است.
۲۵- تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (جلد ۵)

استاد حسین انصاریان، قم، انتشارات دارالعرفان، چاپ اول، ۱۳۸۸، ۳۹۲ صفحه، وزیرى.

شرح ادامه ادعیه صحیفه سجادیه از دیدگاه اخلاقى و عرفانى است. در این مجلّد از این مجموعه شرح دعاى ششم، هفتم و هشتم از صحیفه سجادیه آمده است. نگارنده در دعاى ششم تحت عنوان نیایش در بامداد و شامگاه، به بحث درباره حقیقت شب و روز در قرآن و روایات و خلقت آن پرداخته و چگونگى به وجود آمدن شب و روز و تحصیل روزى در روز و حکمت گردش شب و روز را بیان و در ادامه به تفسیر حمد و شکر در قرآن و روایات اشاره نموده و فضل و احسان خداوند بر بندگان را در قرآن مورد توجه قرار داده است. دنیا در کلام امام على (ع) و امام سجاد (ع) و لزوم پرداختن به امور خیر و پرهیز از امور شر و پیروى از سنت و دورى از بدعت از مباحث بعدى کتاب است. امر به معروف و نهى از منکر در قرآن و روایات و مراتب و آثار آن، نصیحت و خیرخواهى در رسالت پیامبراکرم (ص) و دعاهاى هفته در کلام امام سجاد (ع) از دیگر مباحث مهم در ذیل شرح دعاى ششم صحیفه سجادیه است که نگارنده به آن ها اشاره نموده است. در شرح دعاى هفتم صحیفه سجادیه تحت عنوان پیشامدهاى سخت و اندوهناک، نگارنده فلسفه پیشامدهاى سخت و مصائب براى اهل توحید و مؤمنان را از منظر قرآنى و روایى را مورد تجزیه و تحلیل قرار مى دهد و به نمونه هایى از مصائب و رنج‏هاى انبیاء الهى و برخى از مؤمنان و آثار و حکمت آن ها را در قالب ذکر داستان هایى اشاره نموده و دعاهاى امام سجاد (ع) در مورد در امان ماندن از غم و مصیبت را نقل و شرح مى نماید. وى همچنین دعاهاى برخى از ائمه (ع) بعد از نماز را نقل نموده و فرازهایى از دعاى عرفه و سمات را نقل و شرح مى نماید. در شرح دعاى هشتم صحیفه سجادیه تحت عنوان پناه بردن به حق به مسایل مهمى مانند بصیرت نفس در روایات، راه هاى حسن خلق و راه علاج صفت حرص را در کلام پیامبر (ص) و ائمه (ع) مورد مطالعه قرار مى دهد. مباحث دیگرى مانند غضب و آثار آن، حقیقت صبر و بردبارى، فضیلت عفو و گذشت مردان الهى، اهمیت رفق و مدارا و مسأله مهرورزى و دلسوزى نسبت به یکدیگر از منظر روایات از جمله مباحثى است که در ذیل شرح دعاى هشتم صحیفه سجادیه نگارنده به آن ها پرداخته است.

ادامه دارد

فرزین نجفی پور: مسئول هیئت زمینه ساز ظهور حضرت مهدی عج

درباره ی فرزین نجفی پور

پژوهشگر برتر کشور در چند سال متوالی - مخترع برتر کشور - ثبت 61 اختراع کاربردی در زمینه های کشاورزی، آبیاری، الکترونیک، رباتیک و هوا فضا - دارای مدرک کارشناسی ارشد - ارایه بیش از 100 مقاله علمی - دریافت دهها تندیس ویژه علمی - دریافت بیش از 150 تقدیر نامه از وزارت خانه ها و مراکز علمی و پژوهشی - برپایی بیش از 150 نمایشگاه تخصصی اختراعات - پیشگام در دفاع سایبری عملی از حریم جمهوری اسلامی ایران

همچنین ببینید

زندگی نامه ی سردار قاسم سلیمانی

وجود و چهره اش برای مومنان و شیعیان آرام بخش و برای تمامی دشمنان اسلام ...