خانه / بینش و رویا / آموزه ها / شیطان و شیطان پرستی (قسمت دوم)

شیطان و شیطان پرستی (قسمت دوم)

اعتراف شیطان

کمثل الشیطـن اذ قال للانسـن اکفر فلما کفر قال انی بریء منک انی اخاف الله رب العــلمین.(کار آنها همچون شیطان است که به انسان گفت: « کافر شو (تا مشکلات تو را حل کنم)!» امّا هنگامی که کافر شد گفت: «من از تو بیزارم، من از خداوندی که پروردگار عالمیان است بیم دارم!») [۱]
شیطان به الوهیت خداوند اعتراف می کند.
واذ زین لهم الشیطـن اعمــلهم وقال لا غالب لکم الیوم من الناس وانی جار لکم فلما تراءت الفئتان نکص علی عقبیه وقال انی بریء منکم انی اری ما لاترون انی اخاف الله والله شدید العقاب.(و (به یاد آور) هنگامی را که شیطان، اعمال آنها (مشرکان‌) را در نظرشان جلوه داد، و گفت: «امروز هیچ کس از مردم بر شما پیروز نمی‌گردد! و من، همسایه (و پناه‌دهنده) شما هستم!» امّا هنگامی که دو گروه (کافران، و مؤمنان مورد حمایت فرشتگان) در برابر یکدیگر قرار گرفتند، به عقب برگشت و گفت: «من از شما (دوستان و پیروانم) بیزارم! من چیزی می‌بینم که شما نمی‌بینید؛ من از خدا می‌ترسم، خداوند شدید العقاب است!») [۲]
کمثل الشیطـن اذ قال للانسـن اکفر فلما کفر قال انی بریء منک انی اخاف الله رب العــلمین. [۳]

ناتوانی شیطان

شیطان در قیامت، به ناتوانی خویش در یاری رساندن به یارانش نیز اعتراف می کند.
وقال الشیطـن لما قضی الامر ان الله وعدکم وعد الحق ووعدتکم فاخلفتکم… مآ انا بمصرخکم…(و شیطان، هنگامی که کار تمام می‌شود، می‌گوید: «خداوند به شما وعده حق داد؛ و من به شما وعده (باطل) دادم، و تخلّف کردم! من بر شما تسلّطی نداشتم، جز اینکه دعوتتان کردم و شما دعوت مرا پذیرفتید! بنابر این، مرا سرزنش نکنید؛ خود را سرزنش کنید! نه من فریادرس شما هستم، و نه شما فریادرس من! من نسبت به شرک شما درباره خود، که از قبل داشتید، (و اطاعت مرا هم ردیف اطاعت خدا قرار دادید) بیزار و کافرم!» مسلّماً ستمکاران عذاب دردناکی دارند!) [۴]

حقانیت وعده های الهی

شیطان در قیامت، به پوچ بودن وعده‌های خویش و حقانیت وعده‌های الهی اعتراف می کند.
و قال الشیطـن لما قضی الامر ان الله وعدکم وعد الحق و وعدتکم فاخلفتکم.. [۵]
اعتراف شیطان به ترس از خداوند از آیات زیر استفاده می شود.
واذ زین لهم الشیطـن اعمــلهم… وقال… انی اخاف الله… [۶]
کمثل الشیطـن اذ قال للانسـن اکفر فلما کفر قال انی بریء منک انی اخاف الله رب العــلمین. [۷]

منابغ
۱.  حشر/سوره۵۹، آیه۱۶.
۲.  انفال/سوره۸، آیه۴۸.
۳.  حشر/سوره۵۹، آیه۱۶.
۴.  ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۲.
۵.  ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۲.
۶.  انفال/سوره۸، آیه۴۸.
۷.  حشر/سوره۵۹، آیه۱

اثرپذیری انسان از اغوای شیطان

قَالَ فَبِمَا أَغْوَیْتَنِی لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَکَ الْمُسْتَقِیمَ • ثم لاتینهم من بین ایدیهم ومن خلفهم وعن‌ایمـنهم وعن شمآئلهم ولاتجد اکثرهم شـکرین• یـبنیءادم لایفتننکم الشیطـن کمآ اخرج ابویکم من الجنه ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءتهمآ انه یریـکم هو وقبیله من حیث لاترونهم…
گفت: «اکنون که مرا گمراه ساختی، من بر سر راه مستقیم تو، در برابر آنها کمین می‌کنم! سپس از پیش رو و از پشت سر، و از طرف راست و از طرف چپ آنها، به سراغشان می‌روم و بیشتر آنها را شکرگزار نخواهی یافت!»
‌ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد، و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد! چه اینکه او و همکارانش شما را می‌بینند از جایی که شما آنها را نمی‌بینید (اما بدانید) ما شیاطین را اولیای کسانی قرار دادیم که ایمان نمی‌آورند! [۱] [۲] [۳]

تفاوت انسان با شیطان در ماده خلقت

قال ما منعک الا تسجد اذ امرتک قال انا خیر منه خلقتنی من نار وخلقته من طـین.
(خداوند به او) فرمود: «در آن هنگام که به تو فرمان دادم، چه چیز تو را مانع شد که سجده کنی؟» گفت: «من از او بهترم مرا از آتش آفریده‌ای و او را از گل!» [۴]
قال یا ابلـیس ما لک ا لا تکون مع الساجدین• قال لم اکن لاسجد لبشر خلقته من صلصال من حما مسنون.
(خداوند) فرمود: «اى ابلیس ! چرا با سجده کنندگان نیستى؟!» گفت: «من هرگز براى بشرى که او را از گل خشکیده‌اى که از گل بدبویى گرفته شده است آفریده‌اى، سجده نخواهم کرد! [۵] [۶]
و اذ قلنا للملائکه اسجدوا لادم فسجدوا الا ابلـیس قال ا اسجد لمن خلقت طـینا.
(به یاد آورید) زمانى را که به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده کنید!» آنها همگى سجده کردند، جز ابلیس که گفت: «آیا براى کسى سجده کنم که او را از خاک آفریده‌اى؟!» [۷]
قال یا ابلـیس ما منعک ان تسجد لما خلقت بیدی استکبرت‌ام کنت من العالـین• قال انا خیر منه خلقتنی من نار وخلقته من طـین.
گفت: «ای ابلیس! چه چیز مانع تو شد که بر مخلوقی که با قدرت خود او را آفریدم سجده کنی؟! آیا تکبر کردی یا از برترینها بودی؟! (برتر از اینکه فرمان سجود به تو داده شود!)» گفت: «من از او بهترم مرا از آتش آفریده‌ای و او را از گل! » [۸] [۹]

انسان در معرض دشمنی شیطان

فازلهما الشیطـن عنها فاخرجهما مما کانا فیه وقلنا اهبطوا بعضکم لبعض عدو…
پس شیطان موجب لغزش آنها از بهشت شد و آنان را از آنچه در آن بودند، بیرون کرد. و (در این هنگام) به آنها گفتیم: «همگی (به زمین) فرود آیید! در حالی که بعضی دشمن دیگری خواهید بود. [۱۰]
یـایها الناس… ولاتتبعوا خطوت الشیطـن انه لکم عدو مبین. .
ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید! و از گام‌های شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست! [۱۱]
.. ولاتتبعوا خطوت الشیطـن انه لکم عدو مبین.
از گام‌های شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست! [۱۲]
قال اهبطوا بعضکم لبعض عدو…. .
فرمود: « (از مقام خویش،) فرود آیید، در حالى که بعضى از شما نسبت به بعض دیگر، دشمن خواهید بود! [۱۳]
چنان چه مخاطب کلمه «اهبطوا» آدم و حوا علیهما السلام و ابلیس باشند، مقصود از «بعضکم لبعض عدو» دشمنی شیطان و انسان با یکدیگر خواهد بود. [۱۴]

.. ان الشیطـن للانسـن عدو مبین.
چرا که شیطان، دشمن آشکار انسان است! [۱۵]
وقل لعبادی… ان الشیطـن ینزغ بینهم ان الشیطـن کان للانسـن عدوا مبینا.
به بندگانم بگو: «سخنى بگویند که بهترین باشد! چرا که (شیطان به وسیله سخنان ناموزون)، میان آنها فتنه و فساد مى‌کند همیشه شیطان دشمن آشکارى براى انسان بوده است! [۱۶]
واذ قلنا للملـئکه اسجدوا لادم فسجدوا الا ابلیس کان من الجن ففسق عن امر ربه افتتخذونه وذریته اولیآء من دونی وهم لکم عدو بئس للظـلمین بدلا.
به یاد آرید زمانی را که به فرشتگان گفتیم: «برای آدم سجده کنید! » آنها همگی سجده کردند جز ابلیس که از جن بود و از فرمان پروردگارش بیرون شد آیا (با این حال،) او و فرزندانش را به جای من اولیای خود انتخاب می‌کنید، در حالی که آنها دشمن شما هستند؟! (فرمانبرداری از شیطان و فرزندانش به جای اطاعت خدا،) چه جایگزینی بدی است برای ستمکاران. [۱۷]
فقلنا یــادم ان هـذا عدو لک ولزوجک… • قال اهبطا منها جمیعا بعضکم لبعض عدو…
پس گفتیم: «ای آدم! این (ابلیس) دشمن تو و (دشمن) همسر توست! مبادا شما را از بهشت بیرون کند که به زحمت و رنج خواهی افتاد!
(خداوند) فرمود: «هر دو از آن (بهشت) فرود آیید، در حالی که دشمن یکدیگر خواهید بود! ولی هر گاه هدایت من به سراغ شما آید، هر کس از هدایت من پیروی کند، نه گمراه می‌شود، و نه در رنج خواهد بود! [۱۸] [۱۹]

ان الشیطـن لکم عدو فاتخذوه عدوا انما یدعوا حزبه لیکونوا من اصحـب السعیر.
البتّه شیطان دشمن شماست، پس او را دشمن بدانید او فقط حزبش را به این دعوت مى‌کند که اهل آتش سوزان (جهنم) باشند! [۲۰]
الم اعهد الیکم یـبنی ءادم ان لاتعبدوا الشیطـن انه لکم عدو مبین.
آیا با شما عهد نکردم اى فرزندان آدم که شیطان را نپرستید، که او براى شما دشمن آشکارى است؟! [۲۱]
و لایصدنکم الشیطـن انه لکم عدو مبین.
و شیطان شما را (از راه خدا) باز ندارد، که او دشمن آشکار شماست! [۲۲]

نهی شدن انسان از پیروی شیطان

یـایها الناس… ولاتتبعوا خطوت الشیطـن انه لکم عدو مبین. .
ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید! و از گام‌های شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست! [۲۳]
.. ولاتتبعوا خطوت الشیطـن انه لکم عدو مبین.
از گام‌های شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست! [۲۴]
الم اعهد الیکم یـبنی ءادم ان لاتعبدوا الشیطـن انه لکم عدو مبین.
آیا با شما عهد نکردم اى فرزندان آدم که شیطان را نپرستید، که او براى شما دشمن آشکارى است؟! [۲۵]

نفوذ شیطان به انسان

انسان مورد هجوم شیطان از جوانب گوناگون است:
ولقد خلقنـکم ثم صورنـکم ثم قلنا للملـئکه اسجدوا لادم فسجدوا الا ابلیس لم یکن من السـجدین• ثم لاتینهم من بین ایدیهم ومن خلفهم وعن‌ایمـنهم وعن شمآئلهم ولاتجد اکثرهم شـکرین.
ما شما را آفریدیم سپس صورت بندی کردیم بعد به فرشتگان گفتیم: «برای آدم خضوع کنید! » آنها همه سجده کردند جز ابلیس که از سجده کنندگان نبود. سپس از پیش رو و از پشت سر، و از طرف راست و از طرف چپ آنها، به سراغشان می‌روم و بیشتر آنها را شکرگزار نخواهی یافت!» [۲۶] [۲۷]

فریب کاری شیطان

خداوند به انسان‌ها درباره فریب کاری شیطان هشدار داده است:
یـبنیءادم لایفتننکم الشیطـن کمآ اخرج ابویکم من الجنه ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءتهمآ انه یریـکم هو وقبیله من حیث لاترونهم…
ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد، و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد! چه اینکه او و همکارانش شما را می‌بینند از جایی که شما آنها را نمی‌بینید. [۲۸]

خدعه شیطان

انسان، همیشه در معرض خدعه شیطان است.
کمثل الشیطـن اذ قال للانسـن اکفر فلما کفر قال انی بریء منک…
کار آنها همچون شیطان است که به انسان گفت: «کافر شو (تا مشکلات تو را حل کنم)!» امّا هنگامى که کافر شد گفت: «من از تو بیزارم. [۲۹]

هدف شیطان از فریب انسان

آشکار ساختن زشتی‌های انسان، هدف شیطان از فریب وی است:
یـبنیءادم قد انزلنا علیکم لباسا یوری سوءتکم وریشا ولباس التقوی ذلک خیر ذلک من ءایـت الله لعلهم یذکرون• یـبنیءادم لایفتننکم الشیطـن کمآ اخرج ابویکم من الجنه ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءتهمآ انه یریـکم هو وقبیله من حیث لاترونهم…
ای فرزندان آدم! لباسی برای شما فرستادیم که اندام شما را می‌پوشاند و مایه زینت شماست اما لباس پرهیزگاری بهتر است! اینها (همه) از آیات خداست، تا متذکر (نعمت‌های او) شوند!
‌ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد، و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد! چه اینکه او و همکارانش شما را می‌بینند از جایی که شما آنها را نمی‌بینید. [۳۰] [۳۱]

ترغیب انسان توسط شیطان

انسان، همیشه مورد ترغیب شیطان در افترا بستن به خدا می‌باشد:
یـایها الناس… ولاتتبعوا خطوت الشیطـن انه لکم عدو مبین• انما یامرکم بالسوء والفحشاء وان تقولوا علی الله ما لاتعلمون.
ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید! و از گام‌های شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست! او شما را فقط به بدیها و کار زشت فرمان می‌دهد (و نیز دستور می‌دهد) آنچه را که نمی‌دانید، به خدا نسبت دهید. [۳۲] [۳۳]

دشمن گرفتن شیطان

انسان‌ها به دستور الهی باید شیطان را برای خود دشمن بگیرند:
یـایها الناس… • ان الشیطـن لکم عدو فاتخذوه عدوا…
ای مردم! وعده خداوند حق است … البته شیطان دشمن شماست، پس او را دشمن بدانید. [۳۴] [۳۵]

انسان مورد خیانت شیطان

لقد اضلنی عن الذکر بعد اذ جاءنی وکان الشیطـن للانسـن خذولا.
او مرا از یادآورى (حق) گمراه ساخت بعد از آنکه (یاد حق) به سراغ من آمده بود!» و شیطان همیشه خوار کنند انسان بوده است! [۳۶]
«خذول» صیغه مبالغه از «خذلان» به معنای رها کننده‌ای است که از وی انتظار یاری می‌رفت. [۳۷]
کمثل الشیطـن اذ قال للانسـن اکفر فلما کفر قال انی بریء منک…
کار آنها همچون شیطان است که به انسان گفت: «کافر شو (تا مشکلات تو را حل کنم)!» امّا هنگامى که کافر شد گفت: «من از تو بیزارم. [۳۸]

هدف از مهلت خواهی شیطان

گمراه ساختن انسان‌ها هدف شیطان از مهلت خواهی‌اش از خدا است:
قال انظرنی الی یوم یبعثون• قال انک من المنظرین• قال فبمآ اغویتنی لاقعدن لهم صرطک المستقیم• ثم لاتینهم من بین ایدیهم ومن خلفهم وعن‌ایمـنهم وعن شمآئلهم ولاتجد اکثرهم شـکرین.
گفت: «مرا تا روزی که (مردم) برانگیخته می‌شوند مهلت ده (و زنده بگذار! )»، فرمود: «تو از مهلت داده شدگانی!»، گفت: «اکنون که مرا گمراه ساختی، من بر سر راه مستقیم تو، در برابر آنها کمین می‌کنم!، سپس از پیش رو و از پشت سر، و از طرف راست و از طرف چپ آنها، به سراغشان می‌روم و بیشتر آنها را شکرگزار نخواهی یافت!» [۳۹]

قال رب فانظرنی الی یوم یبعثون• قال رب بمآ اغویتنی لازینن لهم فی الارض ولاغوینهم اجمعین.
گفت: «پروردگارا! مرا تا روز رستاخیز مهلت ده (و زنده بگذار! )»…. گفت: «پروردگارا! چون مرا گمراه ساختی، من (نعمت‌های مادی را) در زمین در نظر آنها زینت می‌دهم، و همگی را گمراه خواهم ساخت. [۴۰] [۴۱]
قال ارءیتک هـذا الذی کرمت علی لـئن اخرتن الی یوم القیـمه لاحتنکن ذریته الا قلیلا.
(سپس) گفت: «به من بگو، این کسى را که بر من برترى داده‌اى (به چه دلیل بوده است؟) اگر مرا تا روز قیامت زنده بگذارى، همه فرزندانش را، جز عده کمى، گمراه و ریشه ‌کن خواهم ساخت!» [۴۲]
قال رب فانظرنی الی یوم یبعثون• قال فانک من المنظرین• الی یوم الوقت المعلوم• قال فبعزتک لاغوینهم اجمعین.
گفت: «پروردگارا! مرا تا روزی که انسانها برانگیخته می‌شوند مهلت ده!»، فرمود: «تو از مهلت داده شدگانی، ولی تا روز و زمان معین! »، گفت: «به عزتت سوگند، همه آنان را گمراه خواهم کرد. [۴۳]

دشمنی شیطان و انسان

انسان و شیطان، دشمن یک دیگر هستند:
واذ قلنا للملـئکه اسجدوا لادم فسجدوا الا ابلیس… • فازلهما الشیطـن عنها فاخرجهما مما کانا فیه وقلنا اهبطوا بعضکم لبعض عدو ولکم فی الارض مستقر ومتـع الی حین.
و (یاد کن) هنگامى را که به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده و خضوع کنید!» همگى سجده کردند جز ابلیس که سر باز زد، و تکبر ورزید، (و به خاطر نافرمانى و تکبرش) از کافران شد. پس شیطان موجب لغزش آنها از بهشت شد و آنان را از آنچه در آن بودند، بیرون کرد. و (در این هنگام) به آنها گفتیم: «همگی (به زمین) فرود آیید! در حالی که بعضی دشمن دیگری خواهید بود. و برای شما در زمین، تا مدت معینی قرارگاه و وسیله بهره برداری خواهد بود.». [۴۴] [۴۵]
چنان چه مخاطب کلمه «اهبطوا»، آدم و حوا علیهماالسلام و ابلیس باشند، مقصود از «بعضکم لبعض عدو» دشمنی شیطان و انسان با یک دیگر خواهد بود.

قال اهبطوا بعضکم لبعض عدو ولکم فی الارض مستقر ومتـع الی حین.
فرمود: « (از مقام خویش،) فرود آیید، در حالى که بعضى از شما نسبت به بعض دیگر، دشمن خواهید بود! (شیطان دشمن شماست، و شما دشمن او!) و براى شما در زمین، قرارگاه و وسیله بهره‌گیرى تا زمان معینى خواهد بود.» [۴۶]
فقلنا یــادم ان هـذا عدو لک ولزوجک فلایخرجنکما من الجنه فتشقی• قال اهبطا منها جمیعا بعضکم لبعض عدو فاما یاتینکم منی هدی فمن اتبع هدای فلایضل ولایشقی.
پس گفتیم: «اى آدم! این (ابلیس) دشمن تو و (دشمن) همسر توست! مبادا شما را از بهشت بیرون کند که به زحمت و رنج خواهى افتاد! (خداوند) فرمود: «هر دو از آن (بهشت) فرود آیید، در حالى که دشمن یکدیگر خواهید بود! ولى هر گاه هدایت من به سراغ شما آید، هر کس از هدایت من پیروى کند، نه گمراه مى‌شود، و نه در رنج خواهد بود! [۴۷] [۴۸]

یروی برخی انسان‌ها از شیطان

ومن الناس من یجـدل فی الله بغیر علم ویتبع کل شیطـن مرید.
گروهى از مردم، بدون هیچ علم و دانشى، به مجادله درباره خدا برمى‌خیزند و از هر شیطان سرکشى پیروى مى‌کنند. [۴۹]
ولقد صدق علیهم ابلیس ظنه فاتبعوه الا فریقا من المؤمنین.
(آرى) به یقین، ابلیس گمان خود را درباره آنها محقّق یافت که همگى از او پیروى کردند جز گروه اندکى از مؤمنان ! [۵۰]

منابع
۱.  اعراف/سوره۷، آیه۱۶.
۲.  اعراف/سوره۷، آیه۱۷.
۳.  اعراف/سوره۷، آیه۲۷.
۴.  اعراف/سوره۷، آیه۱۲.
۵.  حجر/سوره۱۵، آیه۳۲.
۶.  حجر/سوره۱۵، آیه۳۳.
۷.  اسراء/سوره۱۷، آیه۶۱.
۸.  ص/سوره۳۸، آیه۷۵.
۹.  ص/سوره۳۸، آیه۷۶.
۱۰.  بقره/سوره۲، آیه۳۶.
۱۱.  بقره/سوره۲، آیه۱۶۸.
۱۲.  انعام/سوره۶، آیه۱۴۲.
۱۳.  اعراف/سوره۷، آیه۲۴.
۱۴.  مجمع البیان، طبرسی، ذیل آیه.
۱۵.  یوسف/سوره۱۲، آیه۵.
۱۶.  اسراء/سوره۱۷، آیه۵۳.
۱۷.  کهف/سوره۱۸، آیه۵۰.
۱۸.  طه/سوره۲۰، آیه۱۱۷.
۱۹.  طه/سوره۲۰، آیه۱۲۳.
۲۰.  فاطر/سوره۳۵، آیه۶.
۲۱.  یس/سوره۳۶، آیه۶۰.
۲۲.  زخرف/سوره۴۳، آیه۶۲.
۲۳.  بقره/سوره۲، آیه۱۶۸.
۲۴.  انعام/سوره۶، آیه۱۴۲.
۲۵.  یس/سوره۳۶، آیه۶۰.
۲۶.  اعراف/سوره۷، آیه۱۱.
۲۷.  اعراف/سوره۷، آیه۱۷.
۲۸.  اعراف/سوره۷، آیه۲۷.
۲۹.  حشر/سوره۵۹، آیه۱۶.
۳۰.  اعراف/سوره۷، آیه۲۶.
۳۱.  اعراف/سوره۷، آیه۲۷.
۳۲.  بقره/سوره۲، آیه۱۶۸.
۳۳.  بقره/سوره۲، آیه۱۶۹.
۳۴.  فاطر/سوره۳۵، آیه۵.
۳۵.  فاطر/سوره۳۵، آیه۶.
۳۶.  فرقان/سوره۲۵، آیه۲۹.
۳۷.  مفردات راغب، راغب اصفهانی، ذیل خذل.
۳۸.  حشر/سوره۵۹، آیه۱۶.
۳۹.  اعراف/سوره۷، آیه۱۴ – ۱۷.
۴۰.  حجر/سوره۱۵، آیه۳۶.
۴۱.  حجر/سوره۱۵، آیه۳۹.
۴۲.  اسراء/سوره۱۷، آیه۶۲.
۴۳.  ص/سوره۳۸، آیه۷۹ – ۸۲.
۴۴.  بقره/سوره۲، آیه۳۴.
۴۵.  بقره/سوره۲، آیه۳۶.
۴۶.  اعراف/سوره۷، آیه۲۴.
۴۷.  طه/سوره۲۰، آیه۱۱۷.
۴۸.  طه/سوره۲۰، آیه۱۲۳.
۴۹.  حج/سوره۲۲، آیه۳.
۵۰.  سبا/سوره۳۴، آیه۲۰.

مایه پلیدی و ناپاکی

شیطان ، مایه پلیدیها و ناپاکی هاست.
«اذ یغشیکم النعاس امنه منه وینزل علیکم من السمآء مآء لیطهرکم به ویذهب عنکم رجز الشیطـن…»؛ و (یاد آورید) هنگامی را که خواب سبکی که مایه آرامش از سوی خدا بود، شما را فراگرفت؛ و آبی از آسمان برایتان فرستاد، تا شما را با آن پاک کند؛ و پلیدی شیطان را از شما دور سازد؛ و دلهایتان را محکم، و گامها را با آن استوار دارد! [۱] [۲] [۳]

اعمال شیطان

اعمال شیطان، کرداری پلید و ناپاک است.
«یـایها الذین ءامنوا انما الخمر والمیسر والانصاب والازلـم رجس من عمل الشیطـن فاجتنبوه لعلکم تفلحون»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شراب و قمار و بتها و ازلام (نوعی بخت‌آزمایی)، پلید و از عمل شیطان است، از آنها دوری کنید تا رستگار شوید! [۴]

← شان نزول
در تفاسیر شیعه و اهل تسنن شان نزولهاى مختلفى درباره آیه نخست ذکر شده است ،شده است، که تقریبا با یکدیگر شباهت دارند از جمله اینکه در تفسیر در المنثور از سعد بن وقاص چنین نقل شده که مى گوید: این آیه درباره من نازل گردید، مردى از انصار غذائى تهیه کرده بود و ما را دعوت کرد، جمعى در مجلس میهمانى او شرکت کردند، و علاوه بر صرف غذا شراب نوشیدند و این قبل از تحریم شراب در اسلام بود، هنگامى که مغز آنها از شراب گرم شد شروع به ذکر افتخارات خود کردند، کم کم کار بالا گرفت و به اینجا رسید که یکى از آنها استخوان شترى را برداشت و بر بینى من کوبید و آن را شکافت ، من خدمت پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) رسیدم و این جریان را عرض کردم در این موقع آیه فوق نازل شد.
از (( مسند احمد )) و (( سنن ابی داود )) و نسائی و (( ترمذی )) چنین نقل شده است که عمر دعا مى کرد، و مى گفت : خدایا بیان روشنى در مورد خمر براى ما بفرما، هنگامى که آیه سوره بقره (یسئلونک عن الخمر و المیسر…) [۵] نازل شد پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) آیه را براى او قرائت کرد ولى او باز به دعاى خود ادامه مى داد، و مى گفت : خدایا بیان روشنترى در این زمینه بفرما، تا اینکه آیه سوره نساء (یا ایها الذین آمنوا لا تقربوا الصلوه و انتم سکارى ) [۶] نازل شد، پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) آن را نیز بر او خواند، باز به دعاى خود ادامه مى داد!، تا اینکه سوره مائده (آیه مورد بحث ) که صراحت فوقالعادهاى در این موضوع دارد، نازل گردید، هنگامى که پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) آیه را بر او خواند، گفت : انتهینا انتهینا! از نوشیدن شراب خوددارى میکنیم ، خوددارى مى کنیم !. [۷]

← عشق عرب جاهلى
شرابخواری و میگسارى در زمان جاهلیت و قبل از ظهور اسلام فوق العاده رواج داشت و به صورت یک بلاى عمومى در آمده بود، تا آنجا که بعضى از مورخان مى گویند عشق عرب جاهلی در سه چیز خلاصه مى شد: شعر و شراب و جنگ !، و نیز از روایات استفاده مى شود که حتى بعد از تحریم شراب مساله ممنوعیت آن براى بعضى از مسلمانان فوق العاده سنگین و مشکل بود، تا آنجا که مى گفتند: ما حرم علینا شى ء اشد من الخمر: هیچ حکمى بر ما سنگینتر از تحریم شراب نبود .
روشن است که اگر اسلام مى خواست بدون رعایت اصول روانى و اجتماعى با این بلاى بزرگ عمومى به مبارزه برخیزد ممکن نبود، و لذا از روش تحریم تدریجى و آماده ساختن افکار و اذهان براى ریشه کن کردن میگسارى که به صورت یک عادت ثانوى در رگ و پوست آنها نفوذ کرده بود، استفاده کرد، به این ترتیب که نخست در بعضى از سورههاى مکى اشاراتى به زشتى این کار نمود، چنانکه در آیه ۶۷ سوره نحل مى خوانیم و من ثمرات النخیل و الاعناب تتخذون منه سکرا و رزقا حسنا ((از میوه هاى درخت نخل و انگور، مسکرات و روزیهاى پاکیزه فراهم مى کنید)).
در اینجا سکر یعنى مسکر و شرابى را که از انگور و خرما مى گرفتند، درست در مقابل رزق حسن قرار داده است ، و آن را یک نوشیدنى ناپاک و آلوده شمرده است .

←← عادت زشت
ولى عادت زشت شرابخورى از آن ریشه دارتر بود، که با این اشاره ها ریشه کن شود، بعلاوه شراب بخشى از در آمدهاى اقتصادى آنها را نیز تامین مى کرد لذا هنگامى که مسلمانان به مدینه منتقل شدند و نخستین حکومت اسلامی تشکیل شد، دومین دستور در زمینه منع شرابخوارى به صورت قاطعترى نازل گشت ، تا افکار را براى تحریم نهائى آماده تر سازد، در این موقع بود که آیه ۲۱۹ سوره بقره نازل گردید یسئلونک عن الخمر و المیسر قل فیهما اثم کبیر و منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما- در این آیه ضمن اشاره به منافع اقتصادى مشروبات الکلى براى بعضى از جوامع همانند جامعه جاهلیت ، اهمیت خطرات و زیانهاى بزرگ آن را که به درجات از منافع اقتصادى آن بیشتر است یادآور مى شود.
به دنبال آن در آیه ۴۳ سوره نساء یا ایها الذین آمنوا لا تقربوا الصلوه و انتم سکارى حتى تعلموا ما تقولون به مسلمانان صریحا دستور داده شد که در حال مستى هرگز نماز نخوانند تا بدانند با خداى خود چه مى گویند.
البته مفهوم این آیه آن نبود که در غیر حال نماز ، نوشیدن شراب مجاز بود، بلکه برنامه همان برنامه تحریم تدریجى و مرحله به مرحله بود، و به عبارت دیگر این آیه نسبت به غیر حال سکوت داشت و صریحا چیزى نمى گفت .
آشنائى مسلمانان به احکام اسلام و آمادگى فکرى آنها براى ریشه کن ساختن این مفسده بزرگ اجتماعى که در اعماق وجود آنها نفوذ کرده بود، سبب شد که دستور نهائى با صراحت کامل و بیان قاطع که حتى بهانه جویان نیز نتوانند به آن ایراد گیرند نازل گردید، که همین آیه مورد بحث بوده باشد. [۸]

← معناى رجس
((رجس من عمل الشیطان )) ((رجس )) (به کسر را) بنابرآنچه راغب در مفردات خود گفته مانند نجس هر چیز پلیدى را گویند، و اما ((رجاست )) (به فتح را و سکون جیم ) به معناى وصف پلیدى است ، مانند نجاست و قذارت که عبارتند از پلیدى یعنى حالت و وصفى که طبایع از هر چیزى که داراى آن حالت و وصف است از روى نفرت دورى مى کنند، و پلید بودن اینهایى که در آیه ذکر شده است از همین جهت است که مشتمل بر وصفى است که فطرت انسانى نزدیکى به آن را براى خاطر آن وصفش جایز نمى داند، چون که در آن هیچ خاصیت و اثرى که در سعادتش دخیل باشد و احتمال دهد که روزى آن خاصیت از آن پلیدى جدا شود، نمى بیند، کما اینکه چه بسا آیه شریفه ((یسئلونک عن الخمر و المیسر قل فیهما اثم کبیر و منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما)) هم اشاره به این معنا داشته باشد، چون بطور مطلق گناه خمر و میسر را بر نفع آنها غلبه داده ، و هیچ زمانى را استثنا نکرده ، و شاید از همین جهت پلیدى هاى مذکور را به عمل شیطان نسبت داده ، و کسى را با شیطان شریک در آنها نکرده ، چه اگر در آنها جهت خیرى بود لابد از ناحیه غیر شیطان بود، و آن غیر شیطان با شیطان شریک مى شد، و در آیه بعد هم فرمود: ((انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوه …)) یعنى شیطان مى خواهد بوسیله همین پلیدى ها یعنى شراب و قمار بین شما دشمنى و کدورت بوجود آورده و مانع شما از ذکر خدا و نماز شود.

←← دشمن انسان
و نیز در آیات زیادى شیطان را براى انسان دشمن معرفى نموده که هیچگاه خیر آدمى را نمى خواهد، و فرموده : ((ان الشیطان للانسان عدو مبین )) و نیز فرموده : ((کتب علیه انه من تولاه فانه یضله )) و نیز فرموده : ((ان یدعون الا شیطانا مریدا لعنه الله )) پس لعنت خود را بر او ثابت و او را از هر خیرى طرد کرده است ، و از طرفى هم در آیات زیادى بیان فرموده که اعمال شیطان نظیر اعمال ما نیست بلکه تماسش ‌ با انسان و اعمال انسان از راه تسویل و وسوسه و اغواء است یعنى در قلب او القاآتى مى کند و در نتیجه او را گمراه مى سازد، از آن جمله در آیه زیر از قول خود شیطان مى فرماید: ((قال رب بما اغویتنى لازینن لهم فى الارض و لاغوینهم اجمعین الا عبادک منهم المخلصین قال هذا صراط على مستقیم . ان عبادى لیس لک علیهم سلطان الا من اتبعک من الغاوین )) بندگان خداى را به اغواء و گمراه ساختن تهدید کرده ، و خداى تعالى هم در جوابش نفوذ و قدرت وى را از بندگان خالص خود نفى کرده ، و فرموده : نفوذ تو تنها در گمراهانى است که تو را پیروى کنند. و نیز پاره اى از کلمات او را که روز قیامت در خطاب به مردم مى زند از او نقل کرده مى فرماید: ((ما کان لى علیکم من سلطان الا ان دعوتکم فاستجبتم لى )) و درباره چگونگى دعوتش مى فرماید: یا بنى آدم لا یفتننکم الشیطان )) تا آنجا که مى فرماید: ((انه یراکم هو و قبیله من حیث لا ترونهم )) یعنى هان اى بنى آدم زنهار که شیطان فریب تان ندهد، چه او و نفرات او شما را مى بینند از جائى که شما آنان را نمى بینید، بیان فرموده است که دعوت او نظیر دعوت یک انسانى از دیگرى به گفتن او و شنیدن آن دیگرى نیست ، بلکه بطوریست که داعى (شیطان ) مدعو (انسان ) را مى بیند، و لیکن مدعو، داعى را نمى بیند، و آیه شریفه ((من شر الوسواس الخناس الذى یوسوس فى صدور الناس . من الجنه و الناس )) در حقیقت تفصیل آن اجمالى است که ما از آن آیات استفاده کردیم ، چه صریحا مى فرماید: اعمال شیطان به تصرف و القا در دلها است ، از این راه است که انسان را به ضلالت دعوت مى کند.

←← شیطانى بودن شراب
پس از آنچه گفته شد این معنا به خوبى روشن گردید که : رجس و شیطانى بودن شراب و سایر مذکورات در آیه از این جهت است که اینها کار آدمى را به ارتکاب اعمال زشتى که مخصوص به شیطانست مى کشانند، و شیطان هم جز این کارى ندارد که وسوسه هاى خود را در دلها راه داده و دلها را گمراه کند، و از همین جهت در آیه مورد بحث آنها را رجس نامیده ، چون در آیات دیگرى هم گمراهى را رجس خوانده ، از آن جمله فرموده است : ((و من یرد ان یضله یجعل صدره ضیقا حرجا کانما یصعد فى السماء کذلک یجعل الله الرجس على الذین لا یومنون و هذا صراط ربک مستقیما)) آنگاه در آیه بعدى این معنا را که رجس ‌ بودن اینها ناشى از این است که عمل شیطانیست بیان نموده و مى فرماید: ((انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوه و البغضاء فى الخمر و المیسر و یصدکم عن ذکر الله و عن الصلوه – شیطان از دعوت به اینگونه اعمال جز شر شما را نمى خواهد، و لذا گفتیم رجس از اعمال شیطانى است . [۹]

منابع
۱.  انفال/سوره۸، آیه۱۱.
۲.  تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۷، ص۱۰۵.
۳.  ترجمه تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ج۹، ص۲۴.
۴.  مائده/سوره۵، آیه۹۰.
۵.  بقره/سوره۲، آیه۲۱۹.
۶.  نساء/سوره۴، آیه۴۳.
۷.  تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۵، ص۶۸.
۸.  تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج۵، ص۷۰.
۹.  ترجمه تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ج۶، ص۱۷۷.

فرزین نجفی پور: مسئول کلاس بینش و رویا

درباره ی فرزین نجفی پور

پژوهشگر برتر کشور در چند سال متوالی - مخترع برتر کشور - ثبت 61 اختراع کاربردی در زمینه های کشاورزی، آبیاری، الکترونیک، رباتیک و هوا فضا - دارای مدرک کارشناسی ارشد - ارایه بیش از 100 مقاله علمی - دریافت دهها تندیس ویژه علمی - دریافت بیش از 150 تقدیر نامه از وزارت خانه ها و مراکز علمی و پژوهشی - برپایی بیش از 150 نمایشگاه تخصصی اختراعات - پیشگام در دفاع سایبری عملی از حریم جمهوری اسلامی ایران

همچنین ببینید

اعلام برنده ی سازنده ی کلیپ اختصاصی مهر ماه و آبان ماه

بدینوسیله خانم دلارام حسینی بعنوان برنده ی کلیپ مختص سایت ماکزیمم تکنیک در مهر ماه و ...